PİRHA-Mersin’de açılan “Dijital Görüş – Tutsak Hayallerin Yapay Zeka ile Tanışması” sergisi, düşünceleri nedeniyle cezaevinde tutuklu bulunan 40 siyasi mahpusun mektupları ve hayalleri yapay zeka ile görselleştirildi. Yazar Adil Okay, mahpusların tecriti sözleriyle, sesleriyle, resimleriyle, karikatürleriyle, kırdığını belirtirken, Dr. Ezgi Bakçay da ‘Dijital Görüş’ sergisinin çağın getirdiği üretme biçimlerinin dönüşümünün bir yansıması olduğuna dikkat çekerek, Mersin’de izleme şansı bulamayanlar için online olarak izleyip okuyabilecekleri bir platformda sunacaklarını söyledi.
Kültürhane’de sanatseverler tarafından izlenen “Dijital Görüş-Tutsak Hayallerin Yapay Zeka ile Tanışması” adlı sergi, Yazar Adil Okay’ın koordinesinde, Ezgi Bakçay’ın küratörlüğünde hazırlandı. 40 mahpusun anlatımlarını Deniz Şiar Bozkurt ve Burkay Gündüz yapay zekayla buluştururken, serginin grafik tasarımlarını Tülin Şahin Okay yaptı.
14 Temmuza kadar açık kalacak sergiye ilişkin Yazar Adil Okay ve serginin küratörlüğünü yapan Dr. Ezgi Bakçay, ajansımıza konuştu.
“SERGİDE YAPAY ZEKA VAR”
“Özgürlük aslında nerededir” sorusuyla yola çıkan ekipte yer alan Yazar Adil Okay, mahpusların seslerini, sözlerini, mısralarını, karikatürlerini ve bir çok eserini on yıldır kamuoyuna sunmaya çalıştıklarını belirterek, şunları dile getirdi:
“Her yıl yeni bir temada yeni bir sergi açıyoruz. Tutsakların eserleriyle, yeni bir temayla. Tutsaklara bir tema veriyoruz. O tema üzerinde bize eser yolluyorlar. Metin, şiir, öykü, deneme, karikatür, resim biz bunları sergiliyoruz. Sergilerimizin birçoğunu red fotoğraf grubuyla birlikte hazırlıyoruz. Aynı temada tutsaklar eser üretiyor. Dışarıda fotoğrafçılar fotoğraf üretiyor.
Bu serginin bir özgünlüğü, bir farkı var. Bu sergide fotoğrafçılar yok, bu sergide yapay zeka var. Bu sergi Doktor Ezgi Bakçay’ın düşünsel rehberliğinde hazırlandı. Ezgi Bakçay’ın Görülmüştür Kollektifi’ne böyle bir önerisi oldu. Biz de heyecan duyduk. Bu öneri üzerine ve politik tutsaklara serginin içeriğini anlatan mektuplar yolladık. 3 ay içerisinde 40 cevap geldi.”
“DENENMEMİŞ BİR ÇALIŞMA”
Gelen mektupların yapay zeka aracılığıyla resme dönüştürüldüğünü vurgulayan Okay, daha önce denememiş çalışma olduğunu ve uzun süren yoğun bir çalışma sonucunda ortaya çıktığını ifade etti.
“GERİ DÖNÜŞLER ALIYORUZ”
Serginin açılışının ardından geri dönüşler almaya başladıklarını dile getiren Okay, “Yapay zekanın tutsaklar için resmettiği resimleri onlara postaladık. Bunlardan birine cevap geldi. Yakın zaman önce basına yansıdı. Biliyorsunuz Resul Baltacı 33 yıl hapishanede infazı yakılmıştı. Resul Baltacı oğluyla yaptığı telefon görüşmesinde hem sergi davetiyesini hem de yapay zekanın yaptığı resmi aldığını ve çok heyecanlandığını aktarmış. Geri dönüşler alıyoruz. Bundan sonra da almaya devam edeceğiz. Çünkü mektuplar yolda şu anda” dedi.
“TECRİT KOŞULLARINDA DIŞARIYA MORAL VERİYORLAR”
Yazar Adil Okay, “Hapisteki insanlar tecrite, o ağır karanlığa rağmen eserleriyle tecriti kırıyorlar, yıkıyorlar. Sözleriyle, sesleriyle, resimleriyle, karikatürleriyle, demir parmaklar arasından sızıyor cümleleri. Anahtar deliğinden sızıyor resimleri ve bize ulaşıyor. Tecriti böyle aşıyorlar. O ağır tecrit koşullarında dışarıya, bize moral veriyorlar. Tutsaklar tecritte rağmen ayakta kaldıklarını bize bu eserlerle gösteriyor” diye belirtti.
“YILLARDIR SÜREN DİYALOĞUN ÜRÜNÜ”
Dr. Ezgi Bakçay, yaptıkları çalışmanın kolektif bir fikir üzerinden şekillendiğinin altını çizerek, “Dolayısıyla yıllardır süren diyaloğun bu sene başka bir boyuta taşınması ile ilgili ortak bir düşüncemiz vardı. Pek çok yöntemi denedik, pek çok strateji geliştirdik. İçerideki dostlarımızın kendini ifade biçimlerini çeşitlendirmek için bizim hayatımızda da çok fazla yapay zekanın olduğu, yapay zekâ ile ilgili çok tartıştığımız hem sanat hem siyaset alanında çok önemli bir konu haline geldiği yerde biz bu tartışmayı neden sohbetlerinden mahrum kaldığımız arkadaşlarımızla birlikte yapmayalım diye düşündük” ifadelerine yer verdi.
“ŞİİRSEL, SANATSAL, EDEBİ BİR EYLEM”
‘Dijital Görüş’ sergisinin çağın getirdiği üretme biçimlerinin dönüşümünün bir yansıması olduğuna dikkat çeken Dr. Ezgi Bakçay, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Görülmez olanı görünür kılmak, görmeye hakkı olanla, görülmeye mahkum bırakılmış olanın yerini değiştirmek, duyulur kılmak, duyulduğu yerde de anlaşılır ve adalet talep edebilir hale getirmek bir özneyi bizzat sanatsal eylemdir. Ben Görülmüştür Kolektif’inin pratiğinin kendisinin şiirsel, sanatsal, edebi bir eylem olarak görüyorum. Bizim eklediğimiz yapay zeka deneyimi sadece onların üretimlerini çeşitlendirmeye yaramıştır. Yoksa mahkumların hayallerinden, mahkumların anılarından yola çıkarak ürettiğimiz bu görsellerin birer sanat eseri olduğundan asla söz edilemez.
Yapay zekayla belki de başka bir dünyaya hayal etmenin imkanlarını çoğaltabiliriz. Önemli olan tekniğin kim tarafından nasıl kullanıldığı, nasıl finanse edildiği, nasıl paylaşıldığıdır. Bunu aşan görülmüştür kolektif. Bu konuya emek verilmemiş olsaydı bu kanallar açılmamış olsaydı böyle bir sergi de olmazdı.”
9 Temmuz’a kadar serginin görülebileceğini belirten Dr. Ezgi Bakçay, “Sergi bir ay sürüyor. Sergiyi burada deneyimleme Mersin’de izleme şansı bulamayanlar için de online olarak izleyip okuyabilecekleri bir platformda sunacağız” diye belirtti.
“MAHPUSLAR SAYESİNDE YAPAY ZEKAYI EĞİTİYORUZ”
Sergiye ev sahipliği yapan Kültürhane’nin kurucularından akademisyen Ulaş Bayraktar ise, serginin sadece mahpuslara verilmiş bir görüş imkanı olmadığına dikkat çekerek, “Aynı zamanda insanlık için bu yapay zekanın bizi götüreceği yer içinde bir direniş gibi geliyor. Mahkumlar yapay zeka sayesinde hayallerine kavuşmuyor, yapay zeka mahkumlar sayesinde dünyanın aslında o acımasız, adaletsiz, hukuksuz yönü ile de temas ediyorlar, tanışıyorlar. Dolayısıyla aslında biz burada bu dostlar sayesinde yapay zekayı eğitimiyormuşuz gibi geliyor. O yüzden de çok kıymetli” ifadelerini kullandı.
SERGİYE KATKI SUNAN MAHPUSLARIN İSİMLERİ ŞÖYLE:
ADNAN ÖZTEL — 1 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, TEKİRDAĞ
ALİ BABA ARI — 1 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, TEKİRDAĞ
AYHAN BOZKAYA — 2 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, KIRIKLAR/BUCA/İZMİR
AYHAN KAVAK — YÜKSEK GÜVENLİKLİ HAPİSHANE, EREĞLİ/KONYA
CEMAL BOZKURT — 2 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, KANDIRA/KOCAELİ
ELİF CAN YAŞ — TAHLİYE OLDU
DİCLENUR ÖZDEMİR — KADIN KAPALI CEZAEVİ, GEBZE/KOCAELİ
ENGİN BULUT — F TİPİ HAPİSHANE, KÜRKÇÜLER/ADANA
ENVER YANIK — R TİPİ HAPİSHANE, MENEMEN/İZMİR
ERDAL OĞUZ — 1 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, TEKİRDAĞ ???
EROL ZAVAR — F TİPİ HAPİSHANE, BOLU
FİKRET KARAKOÇ — T TİPİ KAPALI HAPİSHANE, ÇİLİMLİ/DÜZCE
HARUN KAYA — YÜKSEK GÜVENLİKLİ HAPİSHANE, BURDUR
HASAN KILIÇ — YÜKSEK GÜVENLİKLİ KAPALI HAPİSHANE, EREĞLİ/KONYA
HASAN ŞAHİNGÖZ — 1 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, TEKİRDAĞ
HAYDAR DEMİR — T TİPİ HAPİSHANE, BAFRA/SAMSUN
İSKENDER KARAMAN — 1 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, TEKİRDAĞ
LEYLA ATABAY — 2 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, SİNCAN/ANKARA
MAHMUT SONER — 2 NO’LU YÜKSEK GÜVENLİKLİ HAPİSHANE, ELAZIĞ
MAHSUN ÇAY — YÜKSEK GÜVENLİKLİ HAPİSHANE, KIRŞEHİR
MERAL REMZİYE TURMUŞ — KADIN KAPALI HAPİSHANESİ, BAKIRKÖY/İSTANBUL
METİN KARADOĞAN — S TİPİ HAPİSHANE, KIRŞEHİR
METİN TURAN — T TİPİ HAPİSHANE, BAFRA/SAMSUN
MİRAN ŞEVGER — YÜKSEK GÜVENLİKLİ HAPİSHANE, KIRIKLAR/BUCA/İZMİR
MUHAMMET KOÇYİĞİT — T TİPİ KAPALI HAPİSHANE, ÇİLİMLİ/DÜZCE
MUHSİN KÖYLÜOĞLU — S TİPİ HAPİSHANE, BODRUM/MUĞLA
MUSTAFA KARATAŞ — M TİPİ HAPİSHANE, ALAŞEHİR/MANİSA
NECİP BAYSAL — 2 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, KANDIRA/KOCAELİ
NURETTİN ERENLER — 2 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, KANDIRA/KOCAELİ
NURİ AKBULUT — 1 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, TEKİRDAĞ
ORHAN ÇAÇAN — YÜKSEK GÜVENLİKLİ HAPİSHANE, KIRŞEHİR
ÖMER RAMAN ÖZDURAK — F TİPİ HAPİSHANE, BOLU
RESUL BALTACI — T TİPİ KAPALI HAPİSHANE, ÇİLİMLİ/DÜZCE
RESUL KOCATÜRK — YÜKSEK GÜVENLİKLİ HAPİSHANE, KIRIKLAR/BUCA/İZMİR
RONAYİ TARAN — KADIN KAPALI HAPİSHANESİ, ERZİNCAN
SAMİ ÖZBİL — 1 NO’LU F TİPİ HAPİSHANE, İZMİT/KOCAELİ
SARA EROL — KADIN KAPALI HAPİSHANESİ, ERZİNCAN
ŞERİVAN AL MAHMUD — KADIN KAPALI HAPİSHANESİ, ERZİNCAN
ZEYNEP AVCI — KADIN KAPALI HAPİSHANESİ, ERZİNCAN
ZEYNEP GÜNEÇ — KADIN KAPALI HAPİSHANESİ, ERZİNCAN
Diren KESER/MERSİN
Yoruma kapalı.