PİRHA- Soma Maden Katliamı’nın 12. yıl dönümünde Türkiye, 301 canın yasını tutarken acı bir gerçeği tartışıyor: Geçen on iki yılda madencinin maaşı arttı, yasalar sertleşti, teknoloji geldi ancak Amasra’dan Ermenek’e uzanan yeni facialar, sistemin özündeki “üretim baskısı” ve “denetim zafiyetinin” değişmediğini kanıtladı.
Türkiye’nin en büyük iş cinayeti olan Soma Maden Katliamı’nın üzerinden tam 12 yıl geçti. 13 Mayıs 2014’te yerin yüzlerce metre altında başlayan yangın sadece 301 madenciyi hayattan koparmakla kalmadı, Türkiye’nin çalışma hayatını kökten sarsan bir milat oldu. Bugün gelinen noktada, kağıt üzerindeki iyileştirmelerin sahadaki gerçeklerle ne kadar örtüştüğü büyük bir soru işareti olarak duruyor.
MAAŞLARDA ARTIŞ, GÜVENLİKTE SORU İŞARETİ
Soma faciasının ardından çıkarılan yasalarla maden işçilerine en az iki asgari ücret ödenmesi zorunlu kılındı ve çalışma saatleri haftalık 37,5 saate düşürüldü. Ancak bu ekonomik iyileştirmeler, beraberinde tehlikeli bir süreci de getirdi. İşletme maliyetlerinin artması, bazı özel ocaklarda “daha çok kömür, daha hızlı üretim” baskısını (hadi-hadi kültürü) tetikledi. Uzmanlar, madencinin cebine giren paranın artmasına rağmen, can güvenliğinin hala bu maliyet dengesinin içinde bir “risk kalemi” olarak görüldüğüne dikkat çekiyor.
TEKNOLOJİ ÇARE OLMADI: AMASRA GERÇEĞİ
12 yılda madenlere anlık gaz izleme sistemleri, konum belirleme çipleri ve modern havalandırma üniteleri yerleştirildi. Ancak teknolojinin tek başına yetmediği, 2022 yılındaki Amasra Maden Faciası ile bir kez daha tescillendi. Soma’dan sonra geçen 12 yılın en büyük dersi; sensörler uyarı verse bile, üretimi durduracak liyakatli bir yönetim ve bağımsız bir denetim mekanizması olmadığı sürece teknolojinin hayat kurtarmaya yetmediği oldu.
HUKUKTA ADALET ARAYIŞI 12 YILDIR SÜRÜYOR
Facianın ardından başlayan yargı süreci, 12 yıllık periyodun en sancılı kısmını oluşturdu. “Olası kast” ve “bilinçli taksir” tartışmaları arasında gidip gelen davalar, Yargıtay’ın bozma kararları ve yapılan infaz düzenlemeleri, kamuoyu vicdanında derin yaralar açtı. Sorumluların bir kısmının serbest kalması, ailelerin “gerçek adalet” talebinin bugün hala Soma Şehitliği’nden yükselmesine neden oluyor.
SİSTEMİN ÇIKMAZI: RÖDOVANS VE DENETİM
Geçen 12 yıla rağmen sistemin temelindeki iki ana sorun hala çözülmeyi bekliyor:
Rödovans Sistemi: Madenlerin kiralama usulüyle işletilmesi, işletmeciyi kısa sürede maksimum kar elde etmeye iterek iş güvenliği yatırımlarını ikinci plana itiyor.
Denetim Zafiyeti: Denetçilerin teknik imkanları artsa da, denetimlerin niteliği ve bağımsızlığı hala tartışma konusu.
Soma’nın 12. yılında Türkiye, madenciliği sadece bir ekonomi başlığı olarak değil, bir “yaşam hakkı” mücadelesi olarak görmeye devam ediyor. Unutulan her önlem, kağıt üstünde kalan her yasa, yerin altındaki o karanlığın biraz daha büyümesine neden oluyor.
HABER MERKEZİ
Yoruma kapalı.