PİRHA- Demokratik Alevi Dernekleri İstanbul Şubesi, Seyit Rıza ve arkadaşlarını düzenlediği panelde andı. Panelde yapılan konuşmalarda Seyit Rıza ve arkadaşlarının idam günün resmi anma günü olarak tanınması istendi.

Demokratik Alevi Dernekleri İstanbul Şubesi, düzenlediği panelde Seyit Rıza ve arkadaşlarını andı. İstanbul Kadıköy’de bulunan KAYY-DER binasında yapılan panelin moderatörlüğünü Şerefnaz Altınsoy, panelist olarak ise Gazeteci Ergin Doğru ve Avukat Gülseren Yoleri yer aldı.

TALEPLER SIRALANDI

Açılış konuşmasını yapan DAD İstanbul Eş Başkanı Mevhibe Akdeniz, 15 Kasım 1937’de Seyit Rıza ve arkadaşlarının Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edilmesini anımsatarak, darağacında hedef alınanın yalnızca bu isimler olmadığını söyledi.

Akdeniz, “Ancak o darağacında yalnızca Seyit Rıza ve yol arkadaşları değil; bir halkın iradesi, inancı, dili ve hafızası da hedef alındı” dedi.

1937-38 sürecinde binlerce insanın yaşamını yitirdiğini, köylerin yakıldığını, ailelerin sürgün edildiğini belirten Akdeniz, “Dersim halkının talebi intikam değil, hakikattir. İnkâr değil, yüzleşmedir. Ayrıcalık değil, eşit yurttaşlıktır” dedi.

Akdeniz, sıraladığı talepler arasında 37-38’e ilişkin devlet arşivlerinin açılması, Dersim halkından özür dilenmesi, Seyit Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması, sürgün edilenlerin, kayıpların ve ailelerinden koparılan çocukların akıbetinin aydınlatılması yer aldı.

Akdeniz, ayrıca Dersim adının ve tarihsel yer isimlerinin iadesini, Kırmancki ve Kızılbaş Alevi inancının özgürce yaşatılmasını, Munzur’un doğasının ve kutsal mekânların korunmasını istedi.

“BARIŞ GEÇMİŞİN YARALARI ONARILMADAN MÜMKÜN DEĞİL”

Barış sürecine de değinen Akdeniz şunları söyledi:

“Bugün barıştan söz ediyorsak, Dersim’in acısıyla yüzleşmeden, geçmişin yaralarını onarmadan, eşitliği ve adaleti tesis etmeden gerçek bir barışın mümkün olmadığını da söylemeliyiz.”

GEÇMİŞİ BİLMEDEN GELECEK KURULAMAZ

Konuşmasına Seyit Rıza ve arkadaşlarını saygıyla anarak başlayan Doğru, Kürtlerin ve Alevilerin geçmişi doğru bilince çıkaramamasının bugünü ve yarını kurarken sendelemeye yol açtığını söyledi.

Doğru, “Geçmişimizi bilmeden sağlıklı bir gelecek kurabilmek mümkün değildir. Çünkü her şey biraz geçmişte gizlidir. Geçmişe takılıp kalmak değil ama sağlıklı bir gelecek oluşturmak istiyorsan önce geçmişini anlayacaksın” dedi.

KOÇGİRİ’DEN DERSİM’E TEKÇİLİK

Doğru, Cumhuriyet’in kuruluşunda demokratikleşme ile otoriterleşme arasında bir tercih yapıldığını, Koçgiri’den Şeyh Said’e ve Dersim’e uzanan süreçte tekçi anlayışın hâkim kılındığını belirtti. Doğru, “Cumhuriyet ya demokratikleşecekti ya otoriterleşecekti. Demokratikleşme aslında bir halklar, inançlar bahçesi olan bu coğrafyanın zenginliği olarak kendini daha da büyütüp geleceğe taşıyacaktı. Ama Bunu tercih ettiler maalesef ve bu tercih bu coğrafyadaki bütün halklara, inançlara büyük bir acı olarak yansıdı” ifadelerini kullandı.

Dersim’e yönelik “modernleşmeye karşı feodal isyan” anlatımını reddeden Doğru, şunları söyledi:

“Mesele feodalizm ise niye Dersim’e yöneldiği gibi Ege’de, Karadeniz’de yönelmedin? Orada feodalizmi çözmeye çalışmadın, tasfiye etmeye çalışmadın. O zaman sorun farklıdır. Çünkü Ege’de, Karadeniz’de, diğer yerlerde o tekçilik anlayışına uygun formatı bir şekilde sağladılar. Ama Dersim ve Kürt coğrafyasında bunu başaramadılar. Bunu başaramadıkları için yok edilmesi gereken yer burasıydı. Son çiviyi burada çakıp burada bitirmek istediler.”

“FİZİKİ KIYIMIN YANINDA KÜLTÜREL KIRIM”

Doğru, Dersim’e yönelik politikanın yalnızca fiziki bir kıyım değil, asıl belirleyici olanın kültürel kırım olduğunu belirterek sözlerine şöyle devam etti:

“Ama siz fiziki kıyımın yanına kültürel, dilsel, inançsal kırımı koyduğunuz zaman o toplumun kendine ait olan değerlerinden uzaklaştırdığınız zaman işte o zaman yok edersiniz. Çünkü o toplum kendi olmaktan çıkar. Yani bir toplum kendi inancını yaşayamıyorsa, dilini yaşayamıyorsa, kendi doğasını kendisiyle beraber var edemiyorsa onun aidiyet kuracağı, bağ kuracağı hiçbir şey kalmamıştır. Dolayısıyla ya egemen olana tabi olacaktır ya da kendine yabancı olan bir anlayışı, düşünceyi, ideolojiyi adına ne derseniz deyin. Onu benimseyerek kendini var etmeye çalışacaktır.”

Dilin ve inancın bugün yok olma eşiğinde olduğunu söyleyen Doğru, Dersim’de yapılanların Cumhuriyet tarihinde yaşanan en büyük vahşet olduğunu belirterek egemenlerin en büyük darbeyi Dersim’de vurmak istediklerini, bunun egemenlerin gözünde çakılacak son çivi olduğunu dolayısıyla bu çakılacak son çivinin çok sert olması gerektiği fikriyle hareket edildiğini söyledi.

Doğru, şöyle devam etti:

“Dersim bu yönüyle bir travma toplumudur. Bu travmatik toplum gerçekliğini her Dersim’de iliklerine kadar yaşıyor. Bu realiteyi, bu hakikati kendimize itiraf etmeden gerçekle yüzleşemeyiz. Çünkü o travma beraberinde sessizliği, beraberinde aslında biat etmese de karşı çıkamamayı getirdi. Dersim hakikatini anlamak için yaşanan o fiziki kıyımı elbette her zaman anacağız ve asla unutmayacağız. Ama şunu da yapmak zorundayız. Acılarla var olamayız. Acılarla geleceği inşa edemeyiz. Bu acılarla yüzleşme, hesaplaşma noktasında bugün her zamankinden daha fazla değerlerimize sahip çıkmak, her zamankinden daha fazla mücadele etmek mecburiyetimiz var.”

“BUGÜN YENİ BİR MÜCADELE ALANI AÇILMIŞ DURUMDA”

Sürmekte olan barış sürecini yeni bir mücadele alanı olarak değerlendiren Doğru, “Barış ve demokratik toplumun süreci olarak yürüyen bu süreçle birlikte dün inkar edilen, o farklılıkları yok sayan zihniyete karşı bugün yeni bir mücadele alanı açılmış durumda. Biz kendi farklılıklarımızı bu mücadele alanı içerisinde ifade edip, kendi öz savunma kültürümüzü geliştirip bu noktada o kimliği yeniden inşa ederek dimdik ayağa kaldırmak zorundayız. Bu dille olacak, bu inançla olacak, bu doğayı korumakla olacak ve ideolojik duruşla olacak. Hiçbirini birbirinden ayırmadan yürümek lazım” dedi.

“SEYİT RIZA VE ARKADAŞLARININ İDAM EDİLDİĞİ GÜN BİR ANMA GÜNÜ İLAN EDİLMELİ”

“Maalesef bir katliamlar coğrafyasında yaşıyoruz” diyerek başlayan Yoleri, yaşananların kaynağının devletin kuruluş değerlerinde aranması gerektiğini söyledi. Seyit Rıza ve arkadaşlarının öldürülmesinin ve mezarlarının gizlenmesinin tek bir olay değil bir sürecin parçası olduğunu, insanlığa karşı suç kapsamında değerlendirilebileceğini belirtti.

Yoleri, “Seyit Rıza ve arkadaşlarının öldürülmesi ve cenazelerinin gizlenmesi, mezarlarının gizlenmesi meselesi hem ölüye saygı, insan onuruna saygı hem de yakınlarının yas tutma hakkı da dahil pek çok hakkın ihlal edildiği anlamına geliyor” dedi.

Yoleri, onarıcı adalet kavramının önemsizleştirme riski barındıran “artık failler yok”, “kimi cezalandıracağız”, “üzerinden bu kadar zaman geçtikten gelecek adaletin bir önemi yok” gibi sözlerin onarıcı adaletin kapsamını daralttığını, yüzleşmenin ve devlet tarafından dilenecek özrün de bu kapsamda olduğunu söyleyerek şöyle devam etti;

“Biz onarıcı adalet derken burada adalet için yüzleşmeden başlıyoruz ve verilen ya da açılan yaraların kapatılması için işletilmesi gereken mekanizmalardan söz ediyoruz. Bunun için de hakikat ve yüzleşme komisyonlarının kurulması, devlet arşivlerinin açılması, yargısal yüzleşme ve hesap verebilirliğin sağlanması, yine onarıcı adalet adına tanıma ve kabul mekanizmasının işletilmesi… Burada tanıma ve kabul dediğimiz aslında yaşanan olayın bütün gerçekliğiyle kabul edilmesinin sağlanması. Yani bunun tabii ki toplum nezdinde de kabulü önemli ama devlet katında kabulü, dolayısıyla devletin işlediği bu suçu kabul ederek, bununla yüzleşerek bu sürece girmesinin kritik bir öneme sahip olduğunu söylüyoruz” dedi.

Cenazelerin ve mezarların gizlenmesinin yalnızca aileleri değil, toplumun tamamını etkilediğini belirten Yoleri, hakikati bilme hakkının temel bir hak ve ihtiyaç olduğunu söyledi. Yoleri, geçmişte yaşananların aydınlatılması için devlet arşivlerinin açılması, hafıza mekanlarının oluşturulması, dijital hafıza çalışmaları yürütülmesi ve anmaların resmî olarak tanınması gerektiğini dile getirdi.

“TEKRARIN ÖNLENMESİ EN TEMEL AMAÇLARDAN BİRİ”

Seyit Rıza ve arkadaşlarının idam edildiği günün resmi anma günü olarak tanınmasının da hafızanın korunması açısından önemli bir talep olduğunu belirten Yoleri, geçmişte yaşanan insanlığa karşı suçların bir daha tekrarlanmamasının insan hakları mücadelesinin temel hedeflerinden biri olduğunu ifade etti.

Geçmişte yaşananların aydınlatılması, hesap verebilirliğin sağlanması ve suçlara neden olan mekanizmaların ortadan kaldırılmasının kalıcı barış için zorunlu olduğunu belirten Yoleri, bu taleplerin somutlaştırılması ve mücadele programlarına dönüştürülmesi gerektiğini ifade etti.

“ADALET MÜCADELELERİ ORTAKLAŞMALI”

İnsan hakları mücadelelerinde mağdurların çoğunlukla kendi yaşadıkları acılar üzerinden mücadele yürüttüğünü belirten Yoleri, farklı adalet mücadelelerinin ortaklaşmasının önemine dikkat çekti.

Yoleri, “Kendi acılarımıza hapsolmak değil, kendi acılarımızla yüzleşmek ama onları bir anlamda güçlü bir şekilde kendimizi güçlendirecek şekilde süreci yönetmek önemli” ifadelerini kullandı.

İşkence, gözaltında kayıplar ve geçmişte yaşanan katliamlar karşısında yürütülen mücadelelerin ortak bir zeminde buluşması gerektiğini belirten Yoleri, adalet mücadelelerinin birlikte hareket etmesinin daha güçlü bir toplumsal mücadele yaratacağını söyledi.

Yoleri, barışın toplumsallaşması için toplumun bütün kesimlerinin birbirlerinin acılarına dokunması ve geçmişin yaralarını birlikte onarmaya çalışması gerektiğini vurgulayarak konuşmasını tamamladı.

Panel konuşmaların ardından son buldu.

PİRHA/İSTANBUL