Seyit Rıza ve yol arkadaşları Dersim ve İstanbul’da anıldı-VİDEO

PİRHA- Seyit Rıza ve arkadaşlarının idamının 89. yılında DEDEF, DAM, ADEF ve DİK’in çağrısıyla bir araya gelen kitle, “89 yıldır susturulan hakikat: Özü yüzleşme” başlıklı ortak açıklamayla resmî özür, arşivlerin açılması, mezar yerlerinin açıklanması, anadilde eğitim ve Dersim isminin iadesini talep etti. Açıklamanın ardından konuşan TJA aktivisti Sebahat Tuncel ve Pir Sultan Abdal Anadolu Kültür Derneği başkanı Cuma Erçe de yüzleşme çağrısı yaptı.

 

Seyit Rıza ve arkadaşlarının idamının 89. yılında, Dersim Dernekleri Federasyonu (DEDEF), Dersim Araştırmaları Merkezi (DAM), Avrupa Demokratik Dersim Birlikleri Federasyonu (ADEF) ve Dersim İnşa Kongresi’nin (DİK) çağrısıyla kitleler bir araya geldi. Eylem, Seyit Rıza ve yol arkadaşları için tutulan bir dakikalık saygı duruşuyla başladı. Çerağ uyandırıldı, lokma pay edildi.

Ortak açıklamayı Dersimliler Dayanışma ve Kültür Derneği Başkanı Sebahat Babayiğit okudu. Kırmancki açıklamayı ise DAM üyesi Semra Demir okudu.

“ONLAR HAKİKAT ARAYIŞININ SİMGESİDİRLER”

Açıklamada, 15 Kasım 1937’de bir gecede alınan kararla Seyit Rıza’nın yaşının küçültülerek, oğlu Resik Uşên’in yaşının ise büyütülerek idamlarının önünün açıldığı hatırlatıldı. Seyit Rıza ve Resik Uşên’in yanı sıra Uşenê Seydi, Aliyê Mirzê Sili, Hesen Ağa, Fındıq Ağa ve Hesenê Îvraîmê Qıji, Elazığ Buğday Meydanı’nda kurulan darağaçlarında idam edildi. Açıklamada bu idamlar şöyle tanımlandı:

“Bu idamlar, yalnızca yedi insanın yaşamına son verilmesi değil; bir halkın iradesini kırmayı, direnişini bastırmayı ve tarihsel hafızasını susturmayı hedefleyen anlayışın en acı örneklerinden biri olarak tarihe geçti.”

Açıklamada Dersim’de yaşananların idamlarla sınırlı kalmadığı belirtilerek şu ifadeler kullanıldı:

“Binlerce insan yurdundan, toprağından koparılarak parçalandı, çocuklar anne ve babalarından zorunlu sürgünlere gönderildi. Aileler koparıldı. Özellikle kız çocukları, evlatlık adı altında ailelerinden alınarak subaylara verildi. Ailelerinden, topraklarından, dillerinden ve kimliklerinden uzaklaştırılan bu çocukların yaşamları, halkımızın hafızasında kapanmayan yaralara dönüştü.”

Bu uygulamaların Dersim’in toplumsal dokusunu, kültürel bağlarını ve kuşaklar arası aktarımı parçalamaya yönelik politikaların parçası olduğu vurgulanan açıklamada aradan 89 yıl geçmesine rağmen hesabın verilmediği kaydedildi:

“Aradan 89 yıl geçmesine rağmen sürgünlerin, parçalanan ailelerin, kayıp çocukların ve susturulan hayatların hesabı hâlâ verilmedi. Tarihsel gerçeklerle yüzleşilmeden, yaşanan acılar tanınmadan ve hakikat açığa çıkarılmadan toplumsal barışın kurulamayacağını biliyoruz.”

Seyit Rıza ve yoldaşlarını anmanın yalnızca bir tören ya da yas günü olarak görülmediği belirtilen açıklamada Munzur’a, Pülümür’e, dağlara ve ormanlara yönelen talana karşı durmanın, anadilin yaşaması için mücadele etmenin ve inancın aktarılmasının da hafızaya sahip çıkmanın parçası olduğu ifade edildi.

İSTANBUL BAROSUNA “DERSİM” TEPKİSİ

Açıklamanın ara başlıklarından biri de Dersim ismine ayrıldı. İstanbul Barosu’nun, Dersim Barosu’nun adına ilişkin “Orası Dersim Barosu değil, Tunceli Barosu’dur” şeklindeki açıklaması kabul edilmediği ve şiddetle kınandığı belirtilen metinde şöyle denildi:

“Bir kentin tarihsel adını reddetmek, yalnızca bir isim tartışması değildir. O kentin tarihini, kültürünü, hafızasını ve kimliğini yok saymaktır. Dersim, bir tabeladan ibaret değildir; bir halkın tarihi, belleği, dili, kültürü ve yaşamıdır.”

BARIŞ SÜRECİNE ÇAĞRI

Barış ve demokratik toplum sürecinin tarihsel yaraların sarılması için bir fırsata dönüşmesi umudu dile getirilen açıklamada bunun sağlanmasının ancak Dersim’le yüzleşmekle mümkün olacağı vurgulandı.

“Bugün ülkemizin içinden geçtiği barış ve demokratik toplum sürecinin, tarihsel yaralarımızın sarılması için bir fırsata dönüşmesini umut ediyoruz. Ancak gerçek barışın geçmişle yüzleşmeden, hakikat açığa çıkarılmadan ve adalet sağlanmadan mümkün olamayacağını biliyoruz.”

89.YIL DÖNÜMÜNDE TALEPLER

Açıklamada, 89. yıl dönümünde şu talepler “bir kez daha yüksek sesle” dile getirildi:

• 1937-1938 Dersim Katliamı ve sürgünü nedeniyle devlet tarafından resmî ve açık bir özür dilenmesi,
• Seyit Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması ve cenazelerinin ailelerine teslim edilmesi,
• Katliam sırasında ailelerinden koparılan kız çocuklarının akıbetinin aydınlatılması amacıyla devlet arşivlerinin tamamının ilgili kişi ve araştırmacıların erişimine açılması,
• Anadilin üzerindeki baskıların son bulması, anadilde eğitim ve anadilin kamusal yaşamda kullanılması hakkının güvence altına alınması,
• Devletin inanç alanına müdahalesinden vazgeçilmesi, inanca yönelik ayrımcılığa son verilmesi, inanç mekânlarına saygı gösterilmesi ve ibadethanelerin hukuki statüsünün tanınması,
• Dersim isminin iade edilerek yasal statüye kavuşturulması,
• Tüm yurttaşlarla eşit haklara sahip olunduğunun fiilen güvence altına alınması.

Açıklama, “İnkâra karşı hakikat, adaletsizliğe karşı adalet, talana karşı direniş” ve “Katledilenlerimizi unutmadık, unutturmayacağız” sözleriyle sona erdi.

TUNCEL: “HAKİKATİ ÖLDÜREREK GELECEK KURULAMAZ”

Açıklamanın ardından söz alan TJA aktivisti Sebahat Tuncel, yalnızca Dersim’in değil Türkiye ve Kürdistan’daki tüm halkların yaralı olduğunu söyledi. Tuncel, onarıcı adaletin hem kalanlar hem sonraki kuşaklar için gerekli olduğunu belirterek şöyle konuştu:

“Hakikati yok sayarak bir barış mümkün değil. Hakikati öldürerek bir gelecek kurmak mümkün değil, yaşamak mümkün değil.”

Devlet yetkililerine seslenen Tuncel, barış sürecinde iradeli olduklarını söylüyorlarsa Dersim ve Ağrı arşivleri ile faili meçhul dosyaların açılması gerektiğini söyledi. Tuncel, “Dersim iyileşirse Türkiye iyileşir” diyerek Alevilere örgütlenme çağrısı yaptı:

“Biz kendi geleceğimizi başkalarının insafına bırakamayız. Biz kendi geleceğimizi ancak kendimiz örebiliriz.”

ERÇE: “KATLİAMCI ZİHNİYETE CUMHURİYET DEVAM ETTİ”

Pir Sultan Abdal Anadolu Kültür Derneği adına konuşan Cuma Erçe, katliamcı ve inkârcı anlayışın Selçuklu’dan Osmanlı’ya, oradan Cumhuriyet dönemine uzandığını söyledi. Erçe, Koçgiri’den Dersim’e, Maraş’tan Çorum’a, Madımak’tan Roboski’ye ve 10 Ekim’e kadar birçok katliamın dosyasının yeniden açılması gerektiğini belirtti:

“Geçmişteki katliamlarla yüzleşemeyen toplumlar çürüyorlar, eriyorlar, yok oluyorlar. Hem devletler hem toplumlar çürüyor ve bugün bu çürümüşlüğü en üst düzeyde yaşıyoruz. Eğer gerçekten Cumhuriyet’in demokratikleşmesi gerçekleşecekse, eğer gerçekten bir barış ihtiyacı varsa bunun tek yolu geçmişteki katliamlarla, zulümlerle hesaplaşmak ve yüzleşmektir.Seyit Rıza’nın yaşını küçülterek asanlar, Erdal Eren’in yaşını büyüterek asanlardır, aynısıdır. Bütün bu olumsuzlukların ana nedeni geçmişte yüzleşememektir.”

Konuşmaların ardından Seyit Rıza ve yol arkadaşları için denize karanfil bırakıldı.

 

DERSİM

SEYİT RIZA VE YOL ARKADAŞLARI KILAMLARLA ANILDI

Dersim’de Seyit Rıza Meydanı’nda 19.37’de yapılan anmada kılamlar sesledirildi, çerağlar uyandırıldı. Sanatçılar Zeynep Kılıç, Hasan Ali ve Raber Diler’in seslendirdiği kılamlara yurttaşlar eşlik etti.

PİRHA/İSTANBUL/DERSİM