PİRHA- Pir Seyit Rıza ve altı yol arkadaşı, idam edilişlerinin 89. yılında DAKME’de anıldı. Tarihçi ve akademisyen Bülent Bilmez, Dersim Tertelesi’ni meşrulaştırmak için kullanılan “isyan” söylemine dikkat çekti. Yazar Cemal Taş ise sözlü tarih tanıklıklarından yola çıkarak Dersim’de aileleri korumak için alınan kararları anlattı.
15 Kasım 1937’de Elazığ Buğday Meydanı’nda idam edilen Pir Seyit Rıza ve altı yol arkadaşı için DAKME’de panel düzenlendi. Zarife Atik’in moderatörlüğünü yaptığı panelde Tarihçi ve Akademisyen Bülent Bilmez ve Yazar Cemal Taş konuştu. Konuşmalardan önce DAKME Müzik Topluluğu ağıtlar seslendirdi.
BİLMEZ “İSYAN” SÖYLEMİNE DİKKAT ÇEKTİ
Bülent Bilmez, yedi Dersim ileri geleninin yargılandığı mahkemedeki hukuk dışı uygulamaların idamların ardından da sürdüğünü söyledi. İdam edilenlerin cenazelerinin gizlendiğini belirten Bilmez, nereye gömüldüklerine ilişkin bilgilerin bugün ancak kuşaktan kuşağa aktarılan anlatımlardan izlenebildiğini ifade etti.
Bilmez, yıllar sonra da tekrarlanan “Bunlar isyancıydı” sözünün hangi amaca hizmet ettiği üzerinde durdu. Dersim’de yaşananları katliam ve soykırım olarak nitelendiren Bilmez’e göre, “isyan” söylemi devletin uyguladığı şiddeti meşrulaştırmanın bir yoluydu. Bilmez, bu söylemin, devletin kendi sınırları içinde yaşayan toplulukların farklılıklarını ortadan kaldırmasını da meşru göstermeye yaradığını belirtti.
CEMAL TAŞ’IN ANLATIMIYLA 1937 BAHARINDA DERSİM
Yazar Cemal Taş, sözlü tarih çalışmasında dinlediği tanıklıklara dayanarak 1937 baharında Dersim’de yaşananları anlattı. Taş’ın aktardığına göre, aşiretler arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle bölgedeki bir ağanın talebiyle bir köy evine askerler yerleştirildi. Askerlerin baskısı ve kötü muamelesi üzerine köylüler onları nehrin karşı yakasına gönderdi. Taş, diğer karakolda çıkan çatışmada iki asker ve bir subayın vurulduğunu söyledi.
Taş, 21 Mart’ta köprü çevresinde yaşananların ve 4 Mayıs’ta Bakanlar Kurulu’nun Dersim’e yönelik harekât kararının ardından aşiret temsilcilerinin Uzun Tarla’da toplandığını belirtti. O günleri yaşayanlardan dinlediklerini aktaran Taş, köylere büyük bir harekâtın yaklaştığı yönünde haberler ulaştığını, ailelere köylerini boşaltıp dağlara ve ormanlara sığınmaları için uyarılar yapıldığını söyledi.
Aşiret temsilcilerinin mayıs ayında Munzur kıyısında, kutsal sayılan bir gözenin yakınında yeniden bir araya geldiğini anlatan Taş, Seyit Rıza’nın burada diğer temsilcilerin görüşlerini dinlediğini aktardı. Taş’ın anlatımına göre, temsilciler dillerinin, inançlarının ve kültürlerinin tehdit altında olduğunu dile getirince Seyit Rıza, aşiretler arasındaki sınırların kalktığını söyleyerek “Biz hepimiz kardeşiz” dedi. Buluşmada çocukların ve ailelerin güvenli yerlere götürülmesi, askerî birliklerin Dersim sınırlarında durdurulması kararlaştırıldı. Taş, daha sonra Alişer Efendi’nin Seyit Rıza’nın yakın çevresindeki kişiler aracılığıyla öldürülmesinin Seyit Rıza’yı yalnızlaştırdığını ifade etti.
“İDAM EDİLEN PİRLERİMİZİN MEZAR YERLERİ AÇIKLANMALIDIR”
DAKME’deki panele katılamayan ADEF Başkanı Muharrem Erdoğan, ADEF adına gönderdiği mesajda Seyit Rıza ve yol arkadaşlarını andı. İdam kararlarının avukatsız ve tercümansız bir yargılama sonucunda verildiğini belirten Erdoğan, Seyit Rıza ile oğlu Uşen’in yaşlarının değiştirilmesini bu hukuksuzluğun en açık göstergelerinden biri olarak nitelendirdi.
Dersim’in hakikat ve adalet talebinin hala karşılanmadığını vurgulayan Erdoğan, “1937-38 Dersim Soykırımı tanınmalıdır. Bütün arşivler açılarak tarihsel gerçekler ortaya çıkarılmalıdır. İdam edilen pirlerimizin mezar yerleri açıklanmalıdır” çağrısında bulundu.
PİRHA/DORTMUND
Yoruma kapalı.