Alevi Haber Ajansi

Doç. Dr. Salman: Aleviler artık siyasal öznelik esaslı bir temsil aşamasına gelmiştir-VİDEO

PİRHA- Doç. Dr. Cemal Salman, Cumhuriyet döneminde Alevilerin siyasal temsil ihtiyacının kentleşmeyle görünür olduğunu, 1960’larda ve 1990’larda ortaya çıkan partileşme girişimlerinin kalıcı olmadığını, Alevilerin bir “Alevi partisi” fikrine sıcak bakmayıp aktüel siyasette ağırlıkla sol-sosyal demokrat parti ve gruplar içinde temsile yöneldiğini söyledi. Salman, öte yandan, sağ-sol partiler içinde bireysel ve sembolik temsilin yetersiz kaldığını belirterek, kitlenin ihtiyaç, sorun ve taleplerini “kolektif olarak” siyasal alana taşıyacak bir oluşum arayışında olduğunu ifade etti.

Alevi hak mücadelesinin siyasal alandaki temsili yeniden tartışılıyor. Doç. Dr. Cemal Salman, temsil ihtiyacının kaynağını, geçmişteki girişimleri ve bugünkü güven kaybını değerlendirdi.

“TEMSİL SORUNU KENTLEŞMEYLE BAŞLADI”

Salman, Alevi temsilinin kırsal düzendeyken ocak sistemi içindeki dini otoritelere dayandığını, kentleşme sürecinde bir tür temsil boşluğuna düşüldüğünü, doksanlardan itibaren Alevi hak mücadelesini yürüten Alevi kurumlarının öne çıkması ve sonrasında Alevi kamusal ve siyasal görünürlüğünün artmasıyla inanç kurumları ve demokratik kitle örgütleri arasında, inanç önderleri ve kurum yöneticileri arasında bir temsil krizinin ortaya çıktığını söyledi.

“1960-70 yıllarına kadar genellikle Alevi temsili dediğimizde kırsalda dini otoritelerin temsil ettiği bir kitleden bahsediyoruz. Ocak sistemi içerisinde Aleviliği kim temsil ediyordu? ‘Alevilerin sözü geçeni, kanaat önderi kim’ dediğimizde mürşitlerdir, pirlerdir, dedelerdir, analardır… Haliyle o döneme kadar ‘kim temsil eder’ sorunu yaşanmamış. Aleviler kentlere göç ettikten sonra, dönemin siyasal konjonktürü de gereği, evvela sendikalarda, işçi birliklerinde, siyasi parti ve yapılar içinde temsile yöneliyorlar. Ancak yüzleştikleri katliam ve saldırıların ardından 1980’lerden sonra “kendi seslerini duyurma, kendi adlarına konuşma” ihtiyacı öne çıkıyor. Doğrudan Alevi kimliğini temsil edecek derneklerini, federasyonlarını oluşturması ya da var olanları güçlendirmesi, büyütmesi, yaygınlaştırması doksanlardan sonradır. Aleviler bu kadar kamusal görünürlük sağladıktan sonra, alanda çalışan bazı hocalarımızın ‘geleneksel otorite’ diye tarif ettiği inanç önderleriyle Alevi hak mücadelesini yürüten Alevi kurumlarının, örgütlerinin temsilcileri arasında görünürlüğü temsil krizi ortaya çıktı. Son yıllarda ‘Alevilerin önder(ler)i kimdir? Aleviler kimin peşine gider, kiminle beraber hareket eder? Onların adına kim konuşur?’ dediğimizde bu ikisinin yan yana ya da karşı karşıya geldiği durumlarla sık karşılaşıyoruz.

BİRLİK PARTİSİ VE BARIŞ PARTİSİ DENEYİMİ

Alevilerin ilk siyasal parti deneyimi 1960’lara dayanıyor. Salman, iki öğrenci bildirisinin bu süreci başlattığını anlattı:

“Alevi öğrenciler, 1963’te biri Ankara’da biri İstanbul’da olmak üzere iki bildiriyle kamusal alanda Alevilerin varlığını yüksek sesle dile getiriyorlar ve bunun üzerinden bir hareketlilik doğuyor. Onlar modern anlamda bir siyasallaşma sürecine de öncülük ediyorlar. Diğer pek çok gelişmenin yanı sıra Birlik Partisi adıyla bir siyasi parti de kuruluyor. İlk girdiği seçimlerde de hatırı sayılır oy alıyor Alevi bölgelerinden. Pek çoğu Alevi ocaklarının mensuplarından olan vekiller gönderiyor meclise ama 1980’de tümüyle kapatılana kadar sonraki seçimlerde hep güç kaybederek etkisizleşiyor.”

İkinci girişim Sivas Katliamı’ndan sonra geldi:

“93 Sivas Madımak Katliamı’ndan sonra da Alevilerin doğrudan bir partileşme deneyimi daha var. Önce Demokratik Barış Hareketi olarak ortaya çıkan, sonra Barış Partisi’ne dönüşen bu girişim de hızla sönümlenmiş ve dönemsel kalmıştır.”

“SEMBOLİK DÜZEYDE TEMSİL”

1960’lı yıllardan beri Alevilerin çok büyük ağırlıkla sosyal demokrat ve sol siyasetin içinde temsile yöneldiğini belirten Salman, mevcut siyasi partilerde Alevi milletvekillerinin ya da temsilcilerinin varlığının önemli olduğunu belirtmekle birlikte güçlü bir Alevi siyasetinden ya da Aleviliğin güçlü temsilinden söz etmenin pek mümkün olmadığını söyleyerek şöyle devam etti:

“2000’li yıllardan sonra özellikle meclis siyaseti içerisinde yer alan partiler, ya Alevi görünürlüğünü biraz daha sembolik düzeyde tutabilecekleri belli isimleri meclise-vitrine taşıma ya da Alevi kamusal görünürlüğünün olduğu alanlarda partilerini öne çıkarma eğilimi güdüyorlar. Bu bazen çok bilindik bir Alevi sanatçı oluyor, bir kültür insanı oluyor. Kimi durumlarda Alevi çatı örgütlerinden birinin başkanı doğrudan siyasetle ilişkileniyor ve temsil imkânı buluyor. Böyle münferit-sembolik temsil olduğunda Alevi kitlede ‘Evet, bizim temsilcilerimiz orada, Alevilik temsil ediliyor’ hissi oluşmuyor gibi toplumda. Mecliste, belediye meclislerinde ya da diğer siyasal temsil mekanizmalarında yer alan insanların yaptıkları-yapmadıkları işler üzerinden konuşmuyorum. İsimlerin ya da kişilerin eleştirisi, sorgusu değil mesele. Ben Alevilerin çeşitli siyasal yapılar ve mekanizmalar içindeki varlığını gerekli buluyor ve önemsiyorum. Siyasette ya da bürokraside bulduğu alanı çok iyi kullanan, çok önemli işler yapan, kitleye ümit veren isimler de var. Fakat bu temsil, diyelim ki siyasetle mesafeli ya da siyasal söz ve mücadele yürütmekten uzak bir popüler isimle sınırlı olduğunda, sembolik ve yetersiz kalıyor. Alevi kurum başkanlarından biri seçildiğinde de bir yandan diğer kurumlara gönül verenler kendini temsilin dışına itilmiş hissediyor bir yandan da Alevi kitlede Alevi kurum başkanları siyasi kariyer için mi bu işi yapıyor, hissi oluşuyor. Temsil tek tek isimler düzeyine indiğinde, “Alevi etkinliklerinde o partiyi temsil eden, Alevilerle ilgili bir mevzu olduğunda söz söylemesi beklenen, orada görünen ama Alevi hak mücadelesini siyasal alana taşımakta yetersiz kalan temsilciler” algısı öne çıkıyor. Sahada duyduğumuz eleştiriler daha çok bu yönde.”

“MİLYONLARLA ÖLÇÜLEN KİTLE, BİR İKİ İSMİN GÖNÜLLÜLÜĞÜNE BIRAKILIYOR”

Salman, kitlenin büyüklüğüne rağmen siyasi karşılığının sınırlı kaldığını söyledi:

“Alevilerin bireysel temsili dediğimiz şey, yani A, B, C partilerinde bir Alevi vekilin, bir belediye başkanının olması, evet önemli, gerekli ama mevcut şartlarda yetersiz kalıyor. Alevi siyaseti ya da Alevi hak mücadelesinin siyasete  tam yansıması anlamında yeterince etkili olmuyor gibi. Yani kamuda ve toplumsal alanda ayrımcılığın ortadan kalkması, cemevlerinin statüsü, zorunlu din dersleri, ‘Alevi talepleri’ olarak her toplantıda, her belgede karşımıza çıkan şeyler. Aleviler bu konularda halen talepkâr durumdalar ne yazık ki. Temel meseleleri çözülmemiş olarak orada duruyor. Bu durumda mevcut siyaset yapma tarzını da yeniden düşünmek gerekmez mi?”

Siyasal alanda Alevilerin temel sorunlarını içeren tartışmalarda bir ya da iki ismin temsili üzerinden kısıtlı bir söz kurulabildiğini belirten Salman, “Haliyle Aleviler, siyasi partilerin bireysel olarak herhangi bir kurumun yönetiminden ya da sanat, kültür, medya alanından popülerliği olan isimlerden birini vekilliğe terfi ettirmeyle sınırlı bir alan açma anlayışını, bu düzeyde siyaset yapma tarzını eleştiriyorlar. Kitle milyonlarla ölçülüyor. Görünür alanda herhangi bir muhalefet partisi kadar vekil sayısına hükmedebilecek bir kitleden bahsediyoruz. Ama temsili hep sembolik kalıyor. Üstelik temsilcileri, tek ve güçsüz göründüğünde, siyasal alanda hatta siyaset yaptıkları partilerin içerisinde dahi Alevilere dönük ayrımcılığın örneğine maruz kalıyorlar bazen. ” dedi.

“BÜTÜN ALEVİLERİN ORTAKLAŞTIĞI SORUNLAR VAR AMA ORTAK BİR ZEMİNLERİ YOK”

Alevilerin siyasi görüşlerinin ya da ekonomik sınıflarının farklı olabileceğini belirten Salman, yine de ortak sorunlar ve ihtiyaçlarda birleşilebileceğini söyledi:

“Alevilerin içerisinde, o tanıma, bu tanıma yakın olsun, bilmem ne vakfını bilmem ne derneğini benimsiyor olsun, çeşitli ayrışmalar var evet. Fakat temsil güçleri ve ihtiyaçları farklı olsa da Alevi kitle dediğimiz şeyin kimi temel sorunları ortaktır. İçinde sınıfsal farklılıklar vardır. Belli mekanizmalara daha kolay erişebilenler vardır. İşi gücü yolunda olanlar, olmayanlar vardır. O ayrımları paranteze alarak söylüyorum bunu. Kültürel anlamda, bir kimliğin temsili anlamında söylüyorum. Köyüne asfalt, mahallesine otobüs gitmeme meselesinde aynılaşıyor. Çocuklarının zorunlu din dersi alması, sınavlarda, mülakatlarda elenmesi meselesinde aynılaşıyor. Belediyelerde şurada burada işe girme, bir yerden bir ihale alabilme, kamuda belli makamlara yükselebilme meselesinde aynılaşıyor. Medyada, siyasette, toplumsal alanda hakarete ya da ayrımcılığa uğrama meselesinde aynılaşıyor. Yani gündelik sorunlarının hemen hepsinde aynılaşıyor. Haliyle Alevilik tanımı, kök arayışları, Alevilik tanımları üzerinden ayrışma gündelik sorunların hiçbirini çözmüyor. Pazarlık gücü dediğimiz şey bir talepler ve çözümler listesinde az çok ortaklaşabildiğinizde ve bu ortak taleplerinizi ifade edebildiğiniz mekanizmaların kitlede karşılık bulduğu düzlemde mümkün olur.”

“İNSANLAR SİYASAL ALANA GÜVENMİYOR”

Alevilerin ortak temsil ihtiyacının gittiği panellerde ve etkinliklerde çokça dile getirildiğini söyleyen Salman, insanların hala mevcut siyasal yöntemlere yönelmelerinin bir alternatifsizlikten kaynaklandığına dikkat çekti. Salman, son dönemlerde yaşanan vekil transferleri ve belediye başkanlarının parti değişikliği gibi gelişmelerden sonra çoğu toplum kesimi gibi Alevilerin de siyasal alana güveninin azaldığını belirterek şunları söyledi:

“Halen kaynak dağıtım imkânı oralarda olduğu için Aleviler de temelde kendini mevcut siyasal partiler içinde ve onlar üzerinden ifade ediyorlar. Bu bireysel düzeyde, yerel düzeyde, grup düzeyinde gayet anlaşılır da bir şey. Fakat toplumun geneli için alternatif siyaset yapma yöntemlerinin ve mekanizmalarının tartışılması gerektiğini düşünüyorum. Bunu bir parti kurma ya da yeni bir Alevi örgütü kurma anlamında söylemiyorum. Tekrar edeyim, mesele tek tek kişiler ya da kurumlar değil. Bir yöntem, tarz meselesinden bahsediyorum. Sırbistan seçimlerinde gördük mesela. Mevcut partiler yetersiz kalıyor; öğrenci hareketi iktidar adayı olabilecek bir hale geliyor bir iki yıl içerisinde. Bu, siyasette her zaman mümkündür. Şartlar olgunlaştığında neyin nereye ulaşacağını öngöremezsiniz. Bir küçük oluşum başlatırsınız; öylece kalıp silinebilir, kitlenin temsilcisi haline gelebilir. Bugüne kadar farklı yollar denendi, kimi başarılı oldu kimi olamadı. Bugün, çağın imkânlarına ve güncel şartlara uygun alternatif yöntemler üzerinde kafa yormayı tartışmaya açmak lazım.”

“ESKİ YÖNTEMLER ARTIK İŞLEMİYOR”

Siyaset yapmanın çeşitli biçimleri olduğunun altını çizen Salman, Alevilerin geçmişte denediği bu yöntemlerin dönemi içinde başarılı olduğunu ancak aynı yöntemlerin bugün aynı etkiyi gösteremeyebildiğini belirtti. Örneğin 1960’lı yıllarda Alevi Öğrenciler Bildirisinin Hacıbektaş Dergahının açılmasına kapı araladığını, kentlerde Alevi kamusal görünürlüğünün ilk önemli adımlarına vesile olduğunu; 1990’lı yıllarda Sivas katliamı sonrası çok büyük kitlesel eylemler, meydan mitingleri ile Alevi hareketinin büyük ses getirdiğini ve yeni bir aşamaya geçtiğini anlatan Salman, o dönemlerde bu yöntemlerin kamusal ve siyasal alanda etki yaratan yollar olduğunu ama bugün bu yöntemlerin aynı etkiyi sağlayamadığını ifade ederek buradan hareketleri bugüne uygun yeni yöntemler üzerinde düşünmek gerektiğini söyledi:

“Bugünlerde bir bildiri yayımlanıyor mesela; sosyal medyada birkaç gün dolaşıyor, birkaç hafta sonra gündemden düşüyor. Kitleyi meydana çağırıyorsunuz, meydanı dolduramıyorsunuz. Sadece Aleviler için değil; sendikalar da meydanları dolduramıyor, başkaları da dolduramıyor. Çok büyük, kitlesel bir mesele olmadıkça meydan siyaseti de işlemiyor. Demek ki yeni bir yöntemin eşiğine gelinmiş. Ben bütün bunlar üzerinde düşünüyor, toplumsal hareketler alanında çalışan bir araştırmacı gözüyle de kafa yoruyorum. Sihirli bir formülüm var mı? Yok. Reçetem var mı? Yok. Ama bir şekilde bir ihtiyaç var. Onu görüyor, gözlemliyor, tespit ediyor ve bu ihtiyaca, doğru yöntemlerle, doğru adımlarla kim ya da kimler cevap verirse bir sonraki aşamada belki Aleviliğin siyasal alandaki temsili için de yeni bir yol açmış olacaktır diye düşünüyorum.”

“SİYASET YAPMAK SİYASETİN ÖZNESİ OLMAKLA MÜMKÜN OLUR”

Yeni siyaset düzeninde bütün toplum kesimlerinin öyle ya da böyle siyaset yaptığını, siyasette etki ya da güç sahibi olmanın ise ancak özne olarak yer tutmakla mümkün olabileceğini söyleyen Salman, şimdiye kadar yapılan bazı tartışmaların Alevilerin nesne olarak görülmesinden kaynaklandığını söyleyerek şöyle devam etti:

“Yani siz güçlü bir siyasal özne olarak görülmediğinizde, sizin temsiliniz aranızdan birini alıp bir yere getirme, vitrine koyma, bunu da bir lütuf gibi sunma halini alabiliyor. Bazı açıklamalarda gördüğümüz gibi bu bazen kötü bir ifadeyle de anlatılabiliyor. Sanki bu toplumun kendisi böyle pasif, kendi sözünü ortaya koyamayacak, herhangi bir şeyin öznesi olamayacak bir oy kitlesi gibi düşünülebiliyor. En solundan en sağına siyasi yelpazedeki partilerin çoğunda bu eğilim var ne yazık ki. Sembolik temsilciler ve sembolik söylemler üzerinden bir yakınlık arayışı, anlamayı, sorun çözmeyi garanti etmiyor. Alevi toplumunun genelini tatmin de etmiyor. Özellikle genç kuşakların mevcut yapılara ve mevcut siyaset yapma tarzına mesafeli olduğunu her alanda görüyoruz. Alevi gençleri için de durum farklı değil. Burada Alevi hareketinin, kurumlarının, Alevi siyasetçilerin, aydınlarının, kültürel temsilcilerinin, akademisyenlerinin,  aslında bütün olarak Alevi toplumunun önünde önemle tartışmayı bekleyen bir sorumluluk var diye düşünüyorum: Bu tarz bir ilişkiye kendini daha fazla mazur bırakmamak üzere ortak sorunlarına ortak çözümler üretmek, bunları ortak bir dille formüle etmek, alternatif temsil mekanizmaları üzerinde düşünmek; kendi sözünü ortaya koymak, kendi dili ve yöntemiyle kamusal ve siyasal alanda bir özne haline gelmek için neler yapılabilir, bunu konuşmak, bunu tartışmak…  Siyasal öznelik dediğimiz şey, temel meselelerinize ilişkin kendi çözüm önerilerinizi geliştirmeyle ilgilidir. Bu illa bir örgütün, illa bir partinin altında olmak durumunda değil. Mevcut kurum yapıları içinde olmak zorunda da değil. Hepsini, bütün bir yöntemi yeniden düşünmekten bahsediyorum. Siyaset, kendi sorun ve talepleri, toplumuna dair gelecek tasavvuru ve tahayyülü etrafında kendini sözünü, çözümünü, önerisini, yöntemini geliştirebilme kapasitesiyle ilgilidir. Sadece tepki ve taleple değil, toplumsal meselelere ilişkin, çocuklarınızın gençlerinizin geleceğine ilişkin, anayasaya ilişkin, barışa ilişkin, demokratikleşmeye ilişkin ne düşünüyor, ne öneriyorsunuz? Bunlarda bir ortak dile kavuşur ve sözünüzü kitleselleştirebilirseniz gündelik siyasette başka türden bir yeriniz olur.”

Salman, son olarak yaklaşan seçim sürecinde de yine bugüne kadar yapılan hatalara düşülmesi riskine karşı uyarıda bulunarak şunları söyledi:

“’Kim nereden aday olacak, kim nereden seçime girecek?’ Siyasetle ilişkiyi bu düzeyde görürsek, bir süre daha Alevilerin temel sorunlarından ve taleplerinden bahsederiz. Vekillik, siyasette, bürokraside temsil makamında olma, bu mekanizmalarda yer alma çabası önemli, gerekli hatta kaçınılmaz da belki. Ama bunun yanında daha genel, daha geniş, daha ortak bir öznelik için neler yapılmalı, onu tartışmaya açmak istiyorum. Aleviler yaklaşık altmış yıldır talep eksenli bir siyaset çizgisindeler. Bu altmış yılda hem Alevi hareketi ve kurumları hem Alevi toplumu; yetişmiş insan gücü, toplumsal birikimi, kültürel ve siyasal sermayesi ile kentlere geldikleri döneme göre çok farklı bir aşamaya ulaştı. Bu aşamada tekil-talepkâr siyasetten öteye geçiş, ortak bilinçle hareket, başka temsil ve öznelik yolları mümkün olacak mı, bu birikim farklı yöntemlerle bir sonraki kuşağa aktarılabilecek mi, önümüzdeki süreçte bunları göreceğiz. Bütün bu soruların cevabını ben de merak ediyorum.”

Fırat ALTINTAŞ/PİRHA

Bunları da beğenebilirsin

Yoruma kapalı.