Alevi Haber Ajansi

Ankara’da Seyit Rıza ve arkadaşları anıldı: Dersim’le yüzleşmek demokratik cumhuriyetin gereğidir-VİDEO

PİRHA- Dersim Derneği, Varto Derneği ve Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) Ankara Şubesi’nin ortak düzenlediği Seyit Rıza ve arkadaşlarını anma programında, Dersim Tertelesi’nin tarihsel, hukuksal ve siyasal boyutlarına dikkat çekildi. Konuşmacılar, devlet arşivlerinin açılması, Dersim’in değiştirilen yer isimlerinin iade edilmesi ve katliamla yüzleşilmesini sağlayacak bir yasanın çıkarılması çağrısında bulundu.

Dersim’de 1937-1938 yıllarında gerçekleştirilen katliamın ve Seyit Rıza ile arkadaşlarının idam edilmesinin 89. yılında Ankara’da anma programı düzenlendi.

Dersim Derneği, Varto Derneği ve Demokratik Alevi Dernekleri (DAD) Ankara Şubesi’nin ortak düzenlediği programda, Dersim’e yönelik katliam ve asimilasyon politikalarının tarihsel arka planı, Tunceli Kanunu’nun hukuksal boyutu ve demokratik Cumhuriyetin inşasında geçmişle yüzleşmenin önemi ele alındı.

“SEYİT RIZA BİZİM HAFIZAMIZ, DİRENİŞ SEMBOLÜMÜZDÜR”

Dersim Derneği Ankara Şube Eş Başkanı Hüseyin Arat, Şark Islahat Planı kapsamında bütün Kürt bölgelerine yönelik politikalar belirlenirken Dersim’e özel bir anlam yüklendiğine dikkat çekti. 4 Mayıs 1937 tarihli Bakanlar Kurulu kararını hatırlatan Arat, tenkil politikasının Dersim’in toplumsal yapısını ortadan kaldırmayı hedeflediğini belirtti.

Köylerin boşaltılması ve halkın sürgün edilmesine ilişkin kararların devletin arşivlerinde yer aldığını ifade eden Arat, Dersim’de değiştirilen yer isimlerinin iade edilmesini ve devlet arşivlerinin açılmasını istedi.

Arat, “Tarihsel süreçte asimilasyonun birer aracı olduğu için Dersim’deki bütün köylerin isimlerinin Kürtçe ve Zazaca olarak iade edilmesini talep ediyoruz. Çok basit taleplerimizden biri bu. İkincisi, devlet arşivleri artık açılsın. Dersim ve Dersim yöresindeki bütün halklardan özür dilensin” dedi.

Seyit Rıza’nın Dersim halkının hafızasındaki yerine vurgu yapan Arat, “Bizim Seyit Rıza’yı unutma gibi bir şeyimiz zaten yok. Seyit Rıza bizim hafızamızdır. Seyit Rıza bizim direniş sembolümüzdür. İdama giderken söylediği her cümle boynumuzun borcudur” diye konuştu.

“TUNCELİ KANUNU, DERSİM’İN KİMLİĞİNİ VE TOPLUMSAL DOKUSUNU TASFİYEYİ AMAÇLIYORDU”

Avukat Sidar Bayrak ise Dersim’de yaşananları anlamak için katliam öncesinde hazırlanan raporların ve Kürt bölgelerinde uygulanan asimilasyon politikalarının incelenmesi gerektiğini söyledi.

1926 yılında Mülkiye Müfettişi Hamdi Bey’in Dersim’i Cumhuriyet açısından bir “çıban” olarak nitelendirdiğini hatırlatan Bayrak, İsmet İnönü’nün Şark Raporu’nda da Dersim’in içerisinde bulunduğu Kürt coğrafyasına yönelik asimilasyon politikalarının nasıl yürütüleceğine ilişkin tespit ve planlamaların yer aldığını belirtti.

Büyük insanlık trajedilerinin hukuki bir boşlukta gerçekleşmediğine, aksine hukukun bu süreçlerde bir araç olarak kullanıldığına dikkat çeken Bayrak, 1935 yılında çıkarılan Tunceli Vilayetinin İdaresi Hakkında Kanun’un da bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Bayrak, “Tunceli Vilayetinin İdaresi Hakkındaki Kanun’la orada planlanan asimilasyon ve tasfiye projelendirilmiştir. Dersim’in kimliğini, demografisini, toplumsal dokusunu tasfiyeyi amaçlamaktadır. Bir kolonyal idare oluşturulmak istenmektedir. Tabii ki resmî söylem bunu bu şekilde yansıtmıyor. Bölgeyi medenileştirme ve feodal yapıyı kırmanın amaçlandığı söyleniyor. Ancak sonuçların ne olduğunu hepimiz gördük” ifadelerini kullandı.

“DERSİMLİLER NEYLE SUÇLANDIKLARINI BİLME HAKKINA SAHİP DEĞİLDİ”

Tunceli Kanunu’nun yargı bağımsızlığını, savunma hakkını ve adil yargılanma hakkını ortadan kaldıran hükümler içerdiğine dikkat çeken Bayrak, kanunun 9. maddesiyle savcılara hakimlerin yetkilerinin verildiğini, 18. maddesiyle ise iddianamenin sanığa tebliğ edilmesinin önüne geçildiğini söyledi.

Bayrak, “Tunceli Kanunu’yla o dönemde yargılanan Dersimliler neyle suçlandıklarını bilme hakkına sahip değillerdi. Aynı şekilde tutuklandıkları zaman tutuklanma kararlarına itiraz etme hakları da bulunmamaktaydı” dedi.

Kanunun 29, 30 ve 33. maddelerinin yaşam hakkına yönelik ağır ihlaller içerdiğini ve dönemin 1924 Anayasası’na da aykırılık teşkil ettiğini belirten Bayrak, idam kararlarının üst mahkemeler tarafından denetlenmesinin engellendiğini kaydetti.

1924 Anayasası uyarınca idam cezalarının infazı için Meclis onayı gerektiğini hatırlatan Bayrak, Tunceli Kanunu ile bu güvencenin de ortadan kaldırıldığını, Vali ve Kumandan Abdullah Alpdoğan’a idam hükümlerinin infazı konusunda olağanüstü yetkiler tanındığını ifade etti.

“DERSİM KATLİAMIYLA YÜZLEŞİLMESİNİ SAĞLAYACAK BİR KANUN ÇIKARILMALI”

Aleviliğin “72 millete bir nazarla bakmak” ilkesinin günümüzdeki siyasal karşılığının demokratik Cumhuriyet olduğunu belirten Bayrak, bu kadim öğretinin farklı inanç ve kimliklerin tek tipleştirilmeden bir arada yaşayabileceği çoğulcu bir düzenin tarihsel ve toplumsal zeminini sunduğunu söyledi.

Abdullah Öcalan’ın başlattığı barış sürecinin Kürtlerin ve Alevilerin eşit yurttaşlık temelinde Cumhuriyete katılımı açısından yeni bir fırsat sunduğunu dile getiren Bayrak, şunları söyledi:

“Ancak bu demokratik Cumhuriyetin bir hukuku olmalı. Bu hukuk, Seyit Rıza şahsında Dersim Katliamı ile yüzleşmeyi zorunlu kılmakta. Bu sebeple Meclis’te bu katliamla yüzleşilmesini sağlayacak bir kanun çıkarılması gerekmekte.”

“1937-1938 BUGÜN ASİMİLASYON POLİTİKALARIYLA DEVAM EDİYOR”

DAD Ankara Şube Eş Başkanı Mustafa Karabudak da Dersim’e yönelik asimilasyon politikalarının günümüzde farklı yöntemlerle sürdürüldüğünü belirtti.

“Tarihsel sürece baktığımızda 1937-1938 hâlâ devam ediyor. Geçmişte tankıyla, topuyla Dersim’i katletmişlerdi. Bugün de asimilasyon politikalarıyla aynı süreç devam ediyor” diyen Karabudak, katliamın ardından uygulanan eğitim ve asimilasyon politikalarının Dersim halkını kendi inancından, kimliğinden ve kültüründen uzaklaştırmayı hedeflediğini söyledi.

Sabiha Gökçen’in Dersim’in bombalanmasındaki rolünü hatırlatan Karabudak, Sıdıka Avar ve Kenan Güven üzerinden yürütülen asimilasyon politikalarının da Dersim’in toplumsal ve inançsal yapısında ağır tahribatlara yol açtığını ifade etti.

Karabudak, “Bu halkı inancından, köklerinden, topraklarından kopardılar. Kendine yabancı, Dersim’i tanımayan, bilmeyen, kendini inkâr eden bir toplumsallık yaratıldı” diye konuştu.

Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Alevi Bektaşi Kültür ve Cemevi Başkanlığı’nın Dersim’deki faaliyetlerini de eleştiren Karabudak, devletin köy köy dolaşarak Alevi inancını asimile etmeye ve “makbul Aleviler” yaratmaya çalıştığını söyledi.

“ALEVİLERİN EŞİT YURTTAŞLIK, İNANÇ VE KİMLİK SORUNU VAR”

Barış sürecinin sahiplenilmesi ve demokratik Cumhuriyetin inşasında Alevilerin aktif rol üstlenmesi gerektiğini vurgulayan Karabudak, Alevilerin taleplerinin yalnızca anma programlarında dile getirilmesiyle yetinilmemesi gerektiğini belirtti.

Karabudak, “Oluşacak bir demokratik Cumhuriyette Aleviler kendi talepleri üzerinden hak sahibi olmaya başlar. Çünkü bizim eşit yurttaşlık sorunumuz var, cemevleri sorunumuz var, inanç sorunumuz var, kimlik sorunumuz var” dedi.

Karabudak, Alevilerin ve Dersimlilerin hem kimliklerine hem de inançlarına sahip çıkmaları gerektiğini vurguladı.

PİRHA/ANKARA

Bunları da beğenebilirsin

Yoruma kapalı.