PİRHA- Pir Sultan Abdal Kültür Derneği’nin İçerenköy Cemevi’nde düzenlediği panelde konuşan Gözde Orhan, İsmet Akça ve Cuma Erce, devletin Alevi politikasını tarihsel süreklilik, “makbul Alevi” ayrımı ve “siyasal Alevilik” kavramı üzerinden değerlendirdi. Konuşmacılar, Alevilerin eşit yurttaşlık taleplerinin karşılıksız bırakıldığına dikkat çekerek ortak mücadele ve örgütlenmenin önemini vurguladı.
Pir Sultan Abdal Kültür Derneği (PSAKD), İçerenköy Cemevi’nde “Devletin Alevi Politikası, Aleviler ile Siyaset İlişkisi: Eşit Yurttaşlık Mücadelesinde Güncel Görevlerimiz” başlıklı panel düzenledi.
Panelde akademisyenler Dr. Öğr. Üyesi Gözde Orhan ve Doç. Dr. İsmet Akça ile Pir Sultan Abdal Kültür Derneği Genel Başkanı Cuma Erce konuştu.
İRAN’A YÖNELİK “KUCAKLAYICI DİL”, MADIMAK’TA YERİNİ BAŞKA BİR SÖYLEME BIRAKTI
Konuşmasına yürüttüğü araştırmayı anlatarak başlayan Gözde Orhan, mezhepçiliğin ve mezhepçileştirme politikalarının dönemin ihtiyaçlarına, siyasi aktörlerin çıkarlarına ve kendi aralarındaki müzakerelere göre şekillendiğini belirtti.
Milli Görüş geleneğinin tarihsel dönüm noktalarında verdiği tepkileri anlamak için arşiv araştırması yaptığını ifade eden Orhan, 1979 İran Devrimi, 1993 Madımak Katliamı, Necmettin Erbakan’ın başbakanlığı, 28 Şubat süreci ve 2024 sonrası Suriye’ye ilişkin söylemleri incelediğini söyledi.
Milli Görüş çizgisinde yayın yapan Milli Gazete’nin 1979’da İran’ın Şii kimliğini öne çıkaran yayınları İslam birliğini bölmeye yönelik girişimler olarak değerlendirdiğini belirten Orhan, bu kapsayıcı söylemin dış politika bağlamında şekillendiğinin Madımak Katliamı ile ortaya çıktığını ifade etti.
Orhan, “93 senesinde Sivas’ta, Madımak’ta, tam da Refah Partisi’nin yönettiği Sivas’ta büyük bir katliam yaşanacak ve orada o kucaklayıcı dilin sadece dış politikayla bağlantılı, daha konjonktürel bir şey olduğunu biz anlayacağız” dedi.
Erbakan’ın katliamın ardından “Sivaslıların başı sağ olsun” derken olaylardan Aziz Nesin’i sorumlu tuttuğunu belirten Orhan, saldırganların kışkırtıldığını öne süren bu söylemin onları aklayan bir nitelik taşıdığını söyledi. Orhan, Erbakan’ın başbakanlığı dönemindeki ilk resmî ziyaretini enerji anlaşmalarının da gündemde olduğu İran’a gerçekleştirdiğini hatırlattı.
“HAKLARINIZI ARADIĞINIZDA SİYASAL ALEVİLİK KATEGORİSİNE ALINIYORSUNUZ”
HTŞ’nin 2024 yılında Şam’da iktidara gelmesinin ardından Türkiye’deki Alevilerin Suriye ile bağlantılıymış gibi gösterilmeye başlandığını belirten Orhan, “Bizim siyasal Alevilik, Alevicilik diye medyada karşılığını gördüğümüz şey tam da bu. Buna bir de İran katmanı eklenecek” diye konuştu.
Yeni Şafak yazarı İsmail Kılıçarslan’ın bu kavramı teorize ettiğini belirten Orhan, yazarın “Siyasal Alevicilik İran’ın hazırladığı bir komplodur” ifadesini hatırlatarak şunları söyledi:
“Aslında siyasal İslamcı olmayan herkesi bu torbanın içine dolduruyor. Türkiye’de halkı kin ve düşmanlığa sevk etmek diye bir suç var ve bu hiçbir zaman böyle metinleri kaleme alanlar için uygulanmıyor.”
İktidarın Alevilere yönelik yaklaşımında “makbul Alevilik” ayrımına dikkat çeken Orhan, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Sadece teolojik anlamda Alevi kimliğini benimseyen kişilerde iktidarın hiçbir problemi olmadığını görüyoruz. Ama haklarınızı aramaya çalıştığınızda, eşit yurttaşlık talebi, cemevlerinin statüsü gibi taleplerle geldiğinizde hızlı bir şekilde siyasal Alevilik kategorisi altında değerlendirilmeye başlanıyorsunuz.”
“SORUN, EŞİTLİK TALEPLERİNİZ OLDUĞUNDA BAŞLIYOR”
Doç. Dr. İsmet Akça ise Türk milliyetçiliğinin Türklüğü Sünni Müslümanlık üzerinden tanımladığını belirterek Diyanet’in kuruluşu, Koçgiri, Dersim ve 12 Eylül sonrasında benimsenen Türk-İslam sentezinin bu hiyerarşik yapıyı pekiştirdiğini söyledi.
AKP’nin iktidarının ilk döneminde Alevilere yönelik “sınırlı içerme” stratejisi izlediğini ifade eden Akça, şunları kaydetti:
“Alevi topluluğunu kültürel ve sosyolojik olarak tanıyor ama hiçbir zaman eşit hukuki, kurumsal statüde tanımıyor. Sorun nerede başlıyor? Eşitlik talepleriniz olmaya başladığında, onun çizdiği makbullüğün dışına çıkmaya başladığınızda siz o zaman sorun haline geliyorsunuz. Siyasal Alevilik kavramı da bir yafta olarak yapıştırılıyor, kriminalize etmek için kullanılıyor.”
2015 sonrasında bu sınırlı alanın da büyük ölçüde kapandığını savunan Akça, yeni bir devlet ve rejim inşası, eğitim ve Diyanet üzerinden şekillenen Sünni İslami milliyetçilik ile bölgesel güç olma iddiasına dayanan dış politikanın bu süreci belirlediğini ifade etti.
“TOPLUMSAL HAREKETLERİN ORTAK BİR SİYASETTE BULUŞMASI GEREKİYOR”
Eşit yurttaşlık mücadelesinin diğer toplumsal kesimlerin mücadeleleriyle birlikte yürütülmesi gerektiğini belirten Akça, çıkış yolunu şöyle tarif etti:
“Bu rejim, bu devlet ve bu iktidarla mücadele etmediğimiz ve onu alt edemediğimiz sürece hiç kimseye eşit yurttaşlık yok, adalet yok. Tahakküm altına alınan toplumsal kesimlerin kendi hareketlerini inşa edebilmeleri ve bu hareketlerin bir sol siyasette buluşabilmesi gerekiyor.”
ERCE: CUMHURİYET, OSMANLI’NIN YALNIZCA BORÇLARINI DEĞİL, ANLAYIŞINI DA DEVRALDI
Akça’nın ardından söz alan Pir Sultan Abdal Kültür Derneği Genel Başkanı Cuma Erce, bugün Alevilere yönelik uygulanan politikaların kökeninin Osmanlı’ya kadar uzandığını belirterek Cumhuriyet’in Osmanlı’nın yalnızca borçlarını değil, yönetim anlayışını da devraldığını söyledi.
Türklüğün vatandaşlık bağı üzerinden tanımlandığını hatırlatan Erce, “Türklük gibi bir dertleri de çok yok aslında. Bütün mesele herkesi Türk yaptığınızda otomatikman herkesi Müslüman da yaparsınız” dedi.
Erce, “Aleviler öz Türktür, Alevilik İslam’ın özüdür” anlayışının Alevi toplumunun önemli bir kesimi tarafından da benimsendiğine dikkat çekti.
“HALKI KİN VE DÜŞMANLIĞA SEVK ETME SORUŞTURMALARI SADECE BİZE Mİ AÇILACAK?”
Alevilere yönelik ayrımcı ve aşağılayıcı ifadelerin okul kütüphanelerindeki kitaplarda da yer aldığını belirten Erce, bu söylemler karşısında herhangi bir hukuki yaptırım uygulanmamasına tepki gösterdi.
Erce, şöyle konuştu:
“Alevilerle ilgili ‘kâfir’, ‘ana bacı bilmezler’, ‘mum söndü yaparlar’ gibi ifadeler sadece halkın içindeki söylemlere değil, kitaplara, filmlere, tiyatro eserlerine konu edilmiş. Ama bunların hiçbiriyle ilgili en küçük bir dava açılmamış. Hiçbir kitap toplatılmamış. Halkı kin ve düşmanlığa sevk etme soruşturmaları sadece bize mi açılacak?”
“SİYASİ PARTİLER ALEVİLERİ OY ARACI OLARAK GÖRÜYOR”
Alevi toplumunda uzun yıllar “Devlet deme oğlum, hükümet de” anlayışıyla yaşanan sorunların sorumluluğunu hükümetlere yükleme eğiliminin bulunduğunu ifade eden Erce, bu anlayışın AKP döneminde kırıldığını söyledi.
Muhalefet partilerinin de zamanla devletin söylemine yaklaştığını belirten Erce, siyasi partilerin Alevilere yönelik tutumunu şu sözlerle eleştirdi:
“Partiler için Aleviler nedir? Oy aracıdır. Zaten Aleviler bize oy veriyor, başka çareleri yok diye bakıyorlar. Hiçbir parti Sivas Madımak Oteli’ni Utanç Müzesi yapacağız diye yazmaz. Koçgiri demezler, Dersim demezler, Çorum, Maraş, Gazi demezler. Alevilerin en çok izlediği kanallara Alevilerin rahatsız olacağı konukları, vekilleri çıkarırken acaba Aleviler ne düşünür diye bir kaygıları olmuyor. Çünkü bizim ne olursa olsun onların peşinden gitmekten vazgeçeceğimizi, onları izlemeyi bırakacağımızı ya da artık oy vermeyeceğimizi düşünmüyorlar.”
“BİZ BU DEVLETİN YURTTAŞIYIZ AMA EŞİT DEĞİLİZ”
Alevi kurumlarının siyasetle kurduğu ilişkiyi de sorgulayan Erce, kamusal hizmetlere erişimin siyasi tercihlere bağlı olmaması gerektiğini vurguladı.
Erce, “Biz bu devletin yurttaşıyız ama eşit değiliz. Oy verdiğimiz partinin belediye başkanından hizmet istemek hak, oy vermediğimiz belediye başkanından istemek günah mı olacak? Aynı vergilerle elde edilen kaynaklar değil mi bunlar? Oy vermiyorsak da bize hizmet etmek zorundalar” dedi.
Alevilerin dergahlarının ve ziyaretgahlarının da hedef alındığını belirten Erce, konuşmasını Alevi kurumlarına ve cemevlerine sahip çıkma çağrısıyla tamamladı:
“Birçok cemevinin temelinde kanımız var. Dolayısıyla kurumlarımıza, cemevlerimize sahip çıkarak yol almamız gerekiyor.”
Panel, soru-cevap bölümünün ardından sona erdi.
PİRHA/İSTANBUL
Yoruma kapalı.