PİRHA- 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü öncesinde PİRHA’ya konuşan İnsan Hakları Derneği (İHD) Merkez Yönetim Kurulu Üyesi Avukat Gülseren Yoleri, kadına yönelik şiddetin erkek egemen sistemden bağımsız ele alınamayacağını belirterek devlet kaynaklı şiddetin ve cezasızlık politikalarının bireysel şiddeti beslediğine dikkat çekti. İstanbul Sözleşmesi’ne yeniden dönülmesi ve şiddeti meşrulaştıran zihniyetin değişmesi gerektiğini vurgulayan Yoleri, “Kadınların özgürlüğü, güvenliği, temel hakları, her şey ancak barışla mümkün” dedi.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 17 Aralık 1999’da aldığı kararla 25 Kasım’ı “Kadına Yönelik Şiddetin Ortadan Kaldırılması İçin Uluslararası Mücadele Günü” ilan etti. Aradan geçen yıllara rağmen kadınlar, dünyanın dört bir yanında erkek şiddetine, ayrımcılığa, savaş politikalarına ve hak gasplarına karşı mücadele etmeyi sürdürüyor.
25 Kasım öncesinde PİRHA’ya konuşan İnsan Hakları Derneği (İHD) Merkez Yönetim Kurulu Üyesi Avukat Gülseren Yoleri, kadına yönelik şiddetin tarihsel ve toplumsal boyutlarını, devletin sorumluluğunu, cezasızlık politikalarını, kadınların hakikat ve adalet arayışını ve barış mücadelesini değerlendirdi.
“KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN TARİHSEL BİR BOYUTU VAR”
Kadına yönelik şiddetin yalnızca bireysel erkek şiddeti üzerinden ele alınmasının eksik bir değerlendirme olacağını belirten Yoleri, şiddetin kökeninde erkek egemen sistemin bulunduğuna dikkat çekti.
Yoleri, şunları söyledi:
“Kadına yönelik şiddeti sadece erkek şiddeti olarak tanımlamak büyük bir eksiklik. Çünkü kadına yönelik şiddetin bir tarihsel boyutu var ve bu tarihsel boyut bize erkek egemen dünya sisteminin var olduğu andan itibaren kadına yönelik şiddetin de ortaya çıktığını ve devam ettiğini, hatta artarak devam ettiğini gösteriyor.”
Şiddetin fiziksel şiddetle sınırlı olmadığını vurgulayan Yoleri, psikolojik, ekonomik ve cinsel şiddetin de kadınların yaşamını tehdit ettiğini, özgürlük alanlarını daralttığını belirterek şiddetle mücadelenin bütünlüklü olarak ele alınması gerektiğini ifade etti.
“DEVLET KAYNAKLI ŞİDDET BİREYSEL ŞİDDETİ DOĞURUYOR VE DESTEKLİYOR”
Devletin erkek egemen sistem içerisindeki konumuna dikkat çeken Yoleri, devlet kaynaklı şiddetin bireysel şiddetin önünü açan ve onu besleyen temel etkenlerden biri olduğunu söyledi.
Yoleri, “Devlet kaynaklı şiddet esasında bireysel şiddeti doğuran ve destekleyen önemli bir faktör. Öncelikle bunun altını çizmek gerekiyor. Çünkü erkek egemen sistemin, dolayısıyla devletin erkek bir devlet olması, sistemin erkek bir sistem olması, erkeklerin de kadınlara yönelik şiddetinin önünü açıyor” dedi.
Şiddetin toplumsal kültür içerisinde sürekli yeniden üretildiğini ifade eden Yoleri, gündelik dilde kullanılan atasözlerinden televizyon dizilerine, medyadan sosyal medya paylaşımlarına kadar birçok alanda kadına yönelik şiddetin meşrulaştırıldığına dikkat çekerek şöyle konuştu:
“‘Kızını dövmeyen dizini döver’den başlayan, ‘Saçı uzun aklı kısa’, ‘Karnından sıpayı, sırtından sopayı eksik etmeyeceksin’ diye devam eden söylemlerle yeniden yeniden üretilen bir şiddet var. En çok izlenen dizilere, sosyal medya paylaşımlarına baktığınızda bile bu şiddetin nasıl meşrulaştırıldığını görüyorsunuz. Eşine şiddet uygulayan biri hiç ceza almadan, hiç hesap vermeden o gün hayatına devam edebiliyor.”
“ŞİDDETE KARŞI SOKAĞA ÇIKAN KADINLARA DEVLET ŞİDDET UYGULUYOR”
8 Mart ve 25 Kasım’da hakları için sokağa çıkan kadınlara yönelik müdahalelere de değinen Yoleri, devletin bu tutumunun toplumsal algıyı şekillendirdiğini ve kadınlara yönelik şiddetin meşrulaştırılmasına zemin hazırladığını belirtti.
Yoleri, şunları ifade etti:
“8 Mart’ta hakları için, 25 Kasım’da şiddete karşı sokağa çıkan ve sesini duyurmak isteyen kadınlara devlet şiddet uyguluyor. Etrafta bulunan toplum da sanki bu kadınlar suç işlemiş de bu şiddeti hak etmiş gibi bir algıyla karşı karşıya kalıyor. Bu da yine devlet eliyle şiddetin meşrulaştırılmasına önemli bir örnek.”
“KADINLAR HEM KENDİ ÖZGÜRLÜKLERİ HEM DE TOPLUMUN ÖZGÜRLÜĞÜ İÇİN MÜCADELE EDİYOR”
Kadınların Türkiye’de insan hakları, hakikat, adalet ve barış mücadelelerinde üstlendiği öncü role dikkat çeken Yoleri, İnsan Hakları Derneği’nin kuruluşuna giden sürece de 12 Eylül askeri darbesine karşı mücadele eden kadınların önemli katkılar sunduğunu hatırlattı.
Barış Anneleri’nin yıllardır barış umudunu ayakta tuttuğunu belirten Yoleri, kadınların hakikat ve adalet mücadelesindeki rolünü Cumartesi Anneleri ve Arjantin’deki Plaza de Mayo Anneleri üzerinden anlattı.
Yoleri, şöyle devam etti:
“Kadınların toplumsal mücadelelerinde, adalet mücadelelerinde erkeklere göre daha öne çıktığı malum. Cumartesi Anneleri dediğimizde ilk aklımıza gelen Plaza de Mayo Anneleri oluyor. Onlardan ilham alarak Cumartesi Anneleri eylemlerinin bugüne kadar kesintisiz sürdüğünü söylemek yanlış olmayacaktır. 25 Kasım’ı da yaratan kadınların mücadelesi, 8 Mart’ı yaratan kadınların mücadelesi. Kadınlar hem kendi özgürlükleri ve hakları hem de toplumun özgürlüğü açısından oldukça etkin bir rol üstleniyor.”
“ŞİDDET DEVAM ETSİN DİYORSANIZ CEZASIZLIK POLİTİKASINI SÜRDÜRÜRSÜNÜZ”
Kadına yönelik şiddetin önlenememesinin temel nedenlerinden birinin cezasızlık politikası olduğunu vurgulayan Yoleri, devletin şiddeti önleme konusundaki sorumluluğuna dikkat çekti.
Cezasızlığın şiddetin devam etmesine zemin hazırladığını belirten Yoleri, şunları söyledi:
“‘Bu şiddet devam etsin’ diyorsanız cezasızlık politikasını da sürdürürsünüz. Bugün devletin cezasızlık politikasını sürdürmesi, şiddetin devam etmesinin önünü açan ve devletin şiddeti önleme çabasının yeterince sonuç doğurmamasına neden olan önemli bir faktör.”
Cezasızlığın yalnızca failin korunması anlamına gelmediğini, aynı zamanda topluma şiddetin karşılıksız kalacağı mesajını verdiğini belirten Yoleri, bu politikanın kadınların bütün özgürlük alanlarını etkilediğini vurguladı:
“Fail cezalandırılmadığında ‘Yaparsam yanıma kar kalır’ algısı güçleniyor ve şiddetin devamlılığına fırsat yaratan bir durum ortaya çıkıyor. Bu cezasızlık politikasının kadının bütün özgürlük alanlarını etkilediğinin altını özellikle çizmek gerekir.”
“HUKUK ŞİDDETİ MEŞRU GÖRÜYORSA ŞİDDETLE MÜCADELE EDEMEZSİNİZ”
Kadına yönelik şiddetin önlenebilmesi için devletin kararlılık göstermesi gerektiğini ifade eden Yoleri, hukuki düzenlemelerin şiddeti önleyecek biçimde yapılmasının ve faillerin iyi hal indiriminden yararlanması gibi uygulamaların gözden geçirilmesinin önemine dikkat çekti.
Şiddete maruz bırakılan kadınların başvurdukları kolluk ve yargı mekanizmalarında karşılaştıkları sorunlara da değinen Yoleri, şöyle konuştu:
“Bir ülkede hukuk eğer şiddeti meşru görüyorsa onunla mücadele etmenizin imkanı yoktur. Kadını neredeyse öldürecekken yakalanmış bir adamı iki gün gözaltında tutup serbest bırakırsanız, o dönüp fiilini tamamlıyor. Buna ilişkin yüzlerce örnekle her gün büyük bir acıya düşüyoruz.”
“KADINA YÖNELİK ŞİDDETİ MAZUR GÖRMEYEN BİR ZİHNİYETE İHTİYACIMIZ VAR”
Yasal düzenlemelerin tek başına yeterli olmayacağını, uygulayıcıların zihniyetinin de değişmesi gerektiğini belirten Yoleri, kadınların şiddet gördükleri ortamlara geri dönmeye yönlendirilmesini eleştirdi.
Yoleri, şiddet gerçekleşmeden önce gerekli koruyucu ve önleyici tedbirlerin alınması gerektiğini şu sözlerle ifade etti:
“Şikayet için karakola giden kadınlar ‘Olur aile içinde böyle şeyler, sen git evine’ diyen polis memurlarıyla karşılaşabiliyor. ‘Şiddete maruz kalacağın zaman bizi ara, biz gelelim’ diyen bir sistem var ama o arada kadın öldürülüyor, polisin oraya yetişmesi mümkün değil. Kadına şiddeti mazur görmeyen, gizlemek istemeyen, önlemek için her türlü tedbiri almak gerektiğine inanan bir zihniyete ihtiyacımız var.”
“İSTANBUL SÖZLEŞMESİ’NDEN ÇEKİLMEK BÜYÜK BİR TALİHSİZLİKTİ”
Kadınların uzun yıllar süren mücadeleleri sonucunda elde ettikleri hukuki kazanımlara da dikkat çeken Yoleri, İstanbul Sözleşmesi’nin kadına yönelik şiddeti toplumsal cinsiyet eşitsizliği temelinde ele alan önemli bir uluslararası belge olduğunu söyledi.
Sözleşmenin şiddetle mücadelede devlete önemli yükümlülükler getirdiğini belirten Yoleri, belirli suçlar bakımından mağdurun şikâyetine bağlı olmaksızın yasal ve yargısal süreçlerin işletilmesine imkan sağladığını ifade etti.
İstanbul Sözleşmesi’nin kadınların yanı sıra çocuklar, mülteci kadınlar ve LGBTİ+’lar açısından da önemli koruma mekanizmaları içerdiğine dikkat çeken Yoleri, Türkiye’nin sözleşmeden çekilmesini eleştirerek şöyle konuştu:
“İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmek büyük bir talihsizlikti. Hukuksal olarak ne gerekir dediğimizde İstanbul Sözleşmesi’ne geri dönülmesi oldukça önemli bir ihtiyaç. Bugün en azından bunu kadınlar olarak talep edebiliriz.”
“SAVAŞ ÖLÜMDÜR, BARIŞ YAŞAMDIR”
Kadına yönelik şiddet ile savaş politikaları arasındaki ilişkiye de dikkat çeken Yoleri, insan hakları alanında mücadele eden hukukçuların sıklıkla dile getirdiği “Savaş ölümdür, barış yaşamdır” sözünün kadınlar açısından da büyük önem taşıdığını belirtti.
Kadınların savaşın ve çatışmalı süreçlerin en ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kaldığını ifade eden Yoleri, kadınların şiddete, cinsel saldırılara ve yakınlarından mahrum bırakılmaya maruz kaldıklarını söyledi.
Kadınların yaşam hakkının, güvenliğinin ve özgürlüğünün barıştan bağımsız düşünülemeyeceğini vurgulayan Yoleri, şunları belirtti:
“Savaş dediğimiz şey sadece sıcak savaş değil. Çatışmalı her ortamda kadınlar büyük risk altında. Savaş ortamında, çatışmalı ortamlarda hiçbir hakkın güvende olduğundan söz edemezsiniz, başta yaşam hakkı olmak üzere. Kadınların özgürlüğü, güvenliği, temel hakları, her şey ancak barışla mümkün.”
Barış ve demokratik toplum sürecinde kadınların yürüttüğü çalışmalara da değinen Yoleri, barışın toplumsal boyutunun daha kapsamlı, demokratik ve insan haklarını esas alan bir anlayışla inşa edilmesi için mücadele eden kadınların çabasını “oldukça anlamlı ve kıymetli” olarak değerlendirdi.
Fırat ALTINTAŞ/İSTANBUL
Yoruma kapalı.