PİRHA- İnsanlık ve Yaşam İçin Bilim ve Eğitim Emekçileri, yeni eğitim-öğretim yılının başlamasıyla birlikte anadilde eğitim hakkının önündeki engellerin kaldırılması çağrısında bulundu. Açıklamada, başta Kürtçe olmak üzere Türkiye’de konuşulan ana dillerin eğitimin her kademesinde öğrenim dili olarak güvence altına alınması istenerek, “Anadilde eğitim hakkı yalnızca bireysel bir hak değil, aynı zamanda bir topluluğun kimlik ve varoluş hakkıdır” denildi.
İnsanlık ve Yaşam İçin Bilim ve Eğitim Emekçileri, İnsan Hakları Derneği (İHD) Mersin Şubesi’nde “Anadilde eğitim” konulu basın açıklaması yaptı. Açıklamayı Nebil Birtek okudu.
Yeni eğitim-öğretim yılının başında anadilde eğitim hakkı engellenen halkların taleplerini bir kez daha gündeme getirdiklerini belirten Birtek, toplumsal yaşamın her alanında eşitsizlik, ayrımcılık ve sömürüyü reddettiklerini söyledi.
“ANADİLDE EĞİTİM KİMLİK VE VAROLUŞ HAKKIDIR”
Başta Kürtçe olmak üzere Türkiye’de konuşulan ana dillerde eğitim hakkının tanınmasını isteyen Birtek, şunları söyledi:
“Anadilde eğitim hakkı yalnızca bireysel bir hak değil, aynı zamanda bir topluluğun kimlik ve varoluş hakkıdır. Bu hak, uluslararası hukukun çeşitli katmanlarında güvence altına alınmaya çalışılan temel bir insan hakkıdır.”
Birtek, BM Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 13. maddesi ile 1992 tarihli BM Azınlıklar Bildirgesi’ne işaret etti. UNESCO’nun 2025 yılında yayımladığı “Diller Önemlidir: Çok Dilli Eğitim İçin Küresel Rehber” raporunda da anadile dayalı çok dilli eğitimin öğrenme süreçleri ve kültürel miras açısından öneminin vurgulandığını belirtti.
“ANAYASADAKİ DÜZENLEME ANADİLDE EĞİTİMİN ÖNÜNDE ENGEL”
Anayasa’nın 42. maddesindeki düzenlemeye dikkat çeken Birtek, “Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez” hükmünün anadilde eğitimin önündeki temel hukuki engellerden biri olduğunu belirtti.
İngilizce, Almanca ve Fransızca gibi dillerde eğitim veren okulların bulunmasının ya da azınlık okullarına tanınan hakların bu eşitsizliği ortadan kaldırmadığını ifade eden Birtek, Kürtlerin yanı sıra Çerkes ve Lazlar gibi farklı halkların da kendi ana dillerinde eğitim alma hakkından yoksun bırakıldığını söyledi.
Birtek, farklı ülkelerdeki çok dilli eğitim modellerine de işaret ederek İspanya, Belçika, Finlandiya, Kanada ve Birleşik Krallık’taki uygulamalardan örnekler verdi. Birden fazla dilde eğitimin mümkün olduğunu belirten Birtek, Türkiye’de de ülkenin çok dilli yapısına uygun, kapsayıcı ve eşitlikçi bir eğitim modelinin kurulabileceğini ifade etti.
“DİL SADECE BİR İLETİŞİM ARACI DEĞİLDİR”
Anadilde eğitimin çocukların öğrenme süreçleri üzerindeki etkisine dikkat çeken Birtek, çocukların kendi ana dillerinde okuma ve yazma öğrendiklerinde ikinci bir dili de daha hızlı ve etkili biçimde edinebildiklerini söyledi.
Birtek, “Anadilde eğitim alan öğrencilerin özgüvenleri artmakta ve akademik başarıları kalıcı olarak yükselmektedir. Oysa kendi dilinde eğitim görmeyen çocuklar, öğrenme sürecinde yapay bir bariyere mahkum edilmekte, bu yolla toplumsal hafıza yok olmaya mahkûm bırakılmaktadır. Zira dil, sadece bireysel bir iletişim aracı değil, aynı zamanda bir topluluğun kimliğini, kültürünü ve tarihini taşıyan kolektif bir varlıktır” dedi.
“SEÇMELİ DEĞİL, EŞİT STATÜDE ÖĞRENİM DİLİ OLMALI”
İnsanlık ve Yaşam İçin Bilim ve Eğitim Emekçileri’nin taleplerini açıklayan Birtek, anadilde eğitimin önündeki anayasal ve yasal engellerin kaldırılmasını istedi.
Birtek, “Kürtçe başta olmak üzere tüm ana dillerin, eğitim sisteminin her kademesinde -okul öncesi, ilkokul, ortaokul, lise ve yükseköğretim- seçmeli değil, eşit statüde bir ders ve öğrenim dili olarak güvence altına alınması sağlanmalıdır” dedi.
Demokratik bir toplumun ana dillerin yasal olarak tanındığı ve özgürce konuşulabildiği bir ortamda kurulabileceğini vurgulayan Birtek, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bir ülkenin zenginliği tekdüzeliğinde değil, çeşitliliğinde saklıdır. Demokratik bir toplum ana dilin yasal olarak tanındığı, özgürce konuşulduğu bir coğrafyada inşa edilebilir.”
PİRHA/MERSİN
Yoruma kapalı.