PİRHA- Seyit Rıza ve arkadaşlarının idam edilişinin 89. yıl dönümü öncesinde konuşan ABF Genel Başkan Yardımcısı İbrahim Karakaya, 1937’deki yargılamanın hukuki dayanaktan yoksun olduğunu belirterek, idam kararlarının önceden alındığını söyledi. Dersim Tertelesi’yle yüzleşilmesi için hakikat komisyonları kurulması çağrısında bulunan Karakaya, “Bütün bu yüzleşmeyi yapmadığınız sürece sistem istediği zaman ya Kürtleri düşmanlaştırır ya Kızılbaşları düşmanlaştırır” dedi.

Dersim’de Seyit Rıza ve arkadaşlarının 15 Kasım 1937’de idam edilmesinin 89. yıl dönümü yaklaşırken, katliamla yüzleşme ve hakikatlerin açığa çıkarılması talepleri sürüyor.

Alevi Bektaşi Federasyonu (ABF) Genel Başkan Yardımcısı İbrahim Karakaya, PİRHA’ya yaptığı değerlendirmede Seyit Rıza ve arkadaşlarının idam edilmesine giden süreci, dönemin yargılamalarını ve Dersim Tertelesi’nin toplumsal hafızadaki yerini anlattı.

Dersim’de yaşananlarla yüzleşmenin yalnızca devletin değil, toplumun da sorumluluğu olduğunu vurgulayan Karakaya, hakikat komisyonlarının kurulması, sorumluların açığa çıkarılması ve toplumsal hafızanın onarılması gerektiğini söyledi.

“SEYİT RIZA DİRENİŞİN VE HAFIZANIN SİMGESİDİR”

Dersim’in tarihsel ve toplumsal yapısının bugünkü coğrafi sınırlarla değerlendirilemeyeceğini belirten Karakaya, Osmanlı dönemindeki idari değişikliklere dikkat çekti.

Dersim’in 1848’de Erzurum’a, 1862’de Harput’a bağlandığını, daha sonra Hozat merkezli bir vilayet haline getirildiğini aktaran Karakaya, bölgede aşiretlerin kendi içlerinde özerk bir yapıya sahip olduğunu söyledi.

Seyit Rıza’nın bütün Dersim aşiretlerinin tek lideri olarak gösterilmesinin tarihsel gerçekliği yansıtmadığını ifade eden Karakaya, onun toplumsal hafızadaki yerini belirleyen asıl unsurun idam karşısında sergilediği tutum olduğunu vurguladı.

Karakaya, şunları söyledi:

“Dersim’de her aşiret kendi içinde bir özerkliğe sahiptir. Seyit Rıza’nın tüm Dersim’in lideri olduğu yönünde bir algı yaratılıyor. Oysa öyle değil. Ancak insanın en zor durumda gösterdiği tavır onu belirler. Seyit Rıza’nın darağacına yürüyerek gitmesi, kendi infazını kendisinin gerçekleştirmesi ve ‘Evladı Kerbelayız, ayıptır, zulümdür, günahtır’ sözlerini söylemesi çok önemlidir. Bu, herkesin kolay kolay gösterebileceği bir tavır değildir.”

Seyit Rıza’nın idam karşısındaki duruşunun kuşaktan kuşağa aktarıldığını belirten Karakaya, “O günkü davranışı onu farklı kılmıştır. Seyit Rıza bugün bizim açımızdan bir hafızanın, direnişin, katliama, haksızlığa ve zulme karşı başkaldırının simgesi haline gelmiştir” dedi.

“İDAM KARARLARI MAHKEMEDEN ÖNCE ALINMIŞTI”

Seyit Rıza ve arkadaşlarının 14 Kasım’ı 15 Kasım 1937’ye bağlayan gece idam edildiğini hatırlatan Karakaya, yargılama sürecinin hukuki güvencelerden yoksun olduğunu söyledi.

Dönemin umumi müfettişlerine idam ve sürgün dahil geniş yetkiler tanındığını belirten Karakaya, mahkemenin bağımsız bir yargılama yürütmediğini, önceden alınmış kararların uygulanmasına hizmet ettiğini savundu.

Başbakanlık Arşivi’nde yaptığı araştırmalarda dönemin valisi Abdullah Alpdoğan tarafından gönderilen 4 Kasım 1937 tarihli bir telgrafla karşılaştığını aktaran Karakaya, söz konusu belgenin idam kararlarının önceden alındığını gösterdiğini ifade etti.

Karakaya, şöyle konuştu:

“Belgede ‘Tunceli itaatsizliğine müteakip Cumhuriyet Savcılığı tarafından yargılama yapıldı’ deniyor. Yani 4 Kasım’da zaten karar alınmış. Sadece 14 Kasım’ı 15’ine bağlayan gece infazlar gerçekleştiriliyor. Oradaki mahkeme bizim anladığımız gibi hukuki bir mahkeme, savunmanın yapıldığı, avukatların olduğu bir mahkeme olmamıştır hiçbir zaman. Devlet yalnızca önceden aldığı kararı hayata geçireceğini ilan etmiştir.”

“HAKİKAT KOMİSYONLARI KURULMALI”

Dersim’de yaşananların bütün yönleriyle açığa çıkarılması gerektiğini belirten Karakaya, geçmişle yüzleşmenin yalnızca anma törenleriyle sınırlı kalmaması gerektiğini vurguladı.

Devletin sorumluluğunu kabul etmesi ve hakikat komisyonları kurulması çağrısında bulunan Karakaya, bu komisyonlarda katliamların nedenlerinin, sürgün politikalarının ve yaşanan hak ihlallerinin araştırılması gerektiğini söyledi.

Karakaya, “Neden Dersim? Neden katledildik? Neden sürgüne gönderildik? Bütün bunların yanıtları ortaya çıkarılmalı” diyerek, hakikatlerin açığa çıkarılmasının yanı sıra adalet ve tazminat hakkının da sağlanması gerektiğini ifade etti.

Sorumluların yargılanması ve yaşananlardan dolayı özür dilenmesi gerektiğini belirten Karakaya, tazminatın yalnızca maddi karşılık olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti. Karakaya, asıl meselenin toplumsal hafızada açılan yaraların onarılması olduğunu söyledi.

“DERSİM’İN BÜTÜN TOPRAĞI ONLARIN MEZAR YERİDİR”

Seyit Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması talebine de değinen Karakaya, Dersim’de katledilen on binlerce insanın ortak hafızasının esas alınması gerektiğini belirtti.

Mezar yerlerinin açıklanması talebini farklı bir açıdan değerlendiren Karakaya, şöyle konuştu:

“Mesela mezar yerlerinin açıklanması diye bir talep kurumlarımız dile getiriyor. Yani o çok Alevice değil. Çünkü Dersim’in bütün toprağı onların mezar yerleridir. Sıradan bir yeri, ‘Şuraya defnedelim’ deyip orayı mezar haline getirip türbeleştirmek çok mantıklı değil. Onların hakikatiyle de uyuşmaz. Çünkü onlarla beraber Dersim’de on binlerce canımız o topraklarda bedenini sırlamış.”

Dersim’de yaşananları simgeleyecek ortak bir hafıza mekanı oluşturulabileceğini ifade eden Karakaya, “Belki Dersim merkezde bütün bunları simgeleyen bir anıt yapılabilir. O anıt toplumsal hafızada yer edinir ve Dersim’de yaşanan soykırımın unutulmaması açısından önemli olur” dedi.

“YÜZLEŞME OLMADIKÇA KÜRTLER VE KIZILBAŞLAR DÜŞMANLAŞTIRILIR”

Geçmişle yüzleşmenin yalnızca Dersim’le sınırlı tutulamayacağını vurgulayan Karakaya, Koçgiri, Zilan, Maraş, Çorum, Sivas, Gazi ve Gezi’de yaşananlarla da yüzleşilmesi gerektiğini söyledi.

Toplumsal yüzleşmenin birlikte yaşam kültürünün gelişmesi açısından zorunlu olduğunu belirten Karakaya, katliamların nedenlerinin ve toplumda yaratılan düşmanlıkların sorgulanmaması halinde benzer süreçlerin yeniden yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Karakaya, şunları söyledi:

“Toplumun kendisi yüzleştikçe arınacak ve arındıkça birlikte yaşam kültürünün ne kadar değerli olduğunu, bir başkasının haklarına saygılı olmamız gerektiğini bilince çıkaracak. Bütün bu yüzleşmeyi yapmadığınız sürece sistem istediği zaman ya Kürtleri düşmanlaştırır ya Kızılbaşları düşmanlaştırır.”

Toplumsal kutuplaştırmanın geçmişte katliamlara zemin hazırladığını ifade eden Karakaya, şöyle devam etti:

“Birlikte komşu olarak yaşadığınız, ticaret yaptığınız, dost olduğunuz bir kişi bir günde canavarlaşabiliyor ve sizi katledebiliyor. Maraş’ta öyle, Çorum’da öyle, Sivas’ta öyle. Toplumun kendi hakikatiyle yüzleşmesi gerekir.”

“YÜZLEŞME OLMADAN GERÇEK BARIŞ VE DEMOKRASİ OLMAZ”

Toplumsal barışın ancak hakikatlerin açığa çıkarılması ve geçmişte yaşananlarla yüzleşilmesiyle mümkün olacağını vurgulayan Karakaya, yüzleşmeden yürütülen barış ve demokratikleşme süreçlerinin kalıcı sonuçlar yaratamayacağını söyledi.

“Toplum kendi hakikatiyle yüzleşirse toplumsal barış ve demokratik bir çözüm hayata geçirilebilir. Aksi halde sadece egemenlerin yaptığı formalite şeylerle, sözde barışlarla, sözde demokrasilerle geçinmek durumunda kalırsınız” dedi.

Alevi inancındaki vahdet-i vücut felsefesine de dikkat çeken Karakaya, bütün canlıların birliğini esas alan, karşılıklı rızalığa dayanan bir yaşamın mümkün olduğunu belirtti.

Karakaya, sözlerini şöyle tamamladı:

“Bir daha bu ülkede, bu toplumda, bu yeryüzünde katliamların olmadığı, insanların birlikte yaşadığı, bütün canlı cansız varlıkların birliğini savunan Alevilerin vahdet-i vücut felsefesi noktasında herkesin birbiriyle rızalaştığı bir yaşamı öngörmek gerekir. Böyle olursa dünya yaşanır bir dünya haline gelir. Yoksa kendi cehennemimizi kendimiz yaratmış oluruz bu dünyada.”

Fırat ALTINTAŞ/İSTANBUL