PİRHA- Dersim Dernekleri Federasyonu Kağıthane Şube Başkanı Cemal Yücel, 1938 Katliamı’nda annesinin cesedinin altında kalarak hayatta kalan bir köylünün tanıklığını anlattı. Seyit Rıza’nın Dersim’in toplumsal hafızasını temsil ettiğini belirten Yücel, barışın hakikatle yüzleşmekten geçtiğini vurgulayarak, “Devlet kaybolan kızlarımızın nerede olduğunu söylesin, arşivler açılsın, eşit vatandaşlık hakkımız olsun. Bunlar olursa barış olur” dedi.
Dersim Katliamı’nın üzerinden onlarca yıl geçmesine rağmen katliamın toplumsal hafızada bıraktığı izler, kuşaktan kuşağa aktarılmaya devam ediyor. Katliamın aydınlatılması, kayıpların akıbetinin açıklanması ve Seyit Rıza ile arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması talepleri ise karşılanmayı bekliyor.
Dersim Dernekleri Federasyonu Kağıthane Şube Başkanı Cemal Yücel, 1938’in Dersim toplumunda yarattığı travmayı, öğretmenlik yaptığı köyde dinlediği katliam tanıklığını ve devam eden Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nde Dersimlilerin taleplerini PİRHA’ya anlattı.
“YİNE 38 GELİR DİYE KORKUYORLARDI”
Dersim’in Nazımiye ilçesine bağlı Kılköy’de 1946 yılında dünyaya gelen Yücel, çocukluğunun 1938’in yarattığı korkunun gölgesinde geçtiğini söyledi. Köyün karşısında bulunan Düzgün Baba ziyaretinin Alevi inancı açısından önemine de değinen Yücel, katliamdan sağ kurtulanların yaşadıklarını yıllar sonra bile çocuklarına anlatmaktan çekindiklerini belirtti.
Yücel, o yılları şu sözlerle anlattı:
“Genelde annelerimiz, büyüklerimiz bize bu 38’i çok anlatmıyorlardı, korkuyorlardı. Yine 38 gelir diye korkuyorlardı. Bir silah görünce biz korkup kaçardık. Bizi aramaya gelmişler ve gelip bizi bulamasınlar diye.”
ANNESİNİN CESEDİNİN ALTINDA KALARAK KATLİAMDAN KURTULDU
Yıllar sonra öğretmen olarak Kılköy’e tayin edilen Yücel, burada Ali amca olarak hitap ettiği bir köylüden 1938 Katliamı’nın tanıklığını dinlediğini aktardı. Bir süre önce yaşamını yitiren Ali amcanın, dedesinin adını duyduğunda gözyaşlarına hakim olamadığını belirten Yücel, kendisine anlatılanları şöyle aktardı:
“Dedemin adını söyleyince baktım gözlerinden yaş akıyor. ‘Ne oldu?’ dedim. Dedi ki, ‘38’de bizi getirdiler, dizdiler. Tam ağır makineli silahların kurulduğu zaman askerler silahın tetiğini çekerken annem beni çekti, ben annemin cesedinin altına düştüm. O arada o bağırma çağırmalardan dolayı bayılmışım. Ne kadar zaman geçti bilemiyorum. Bir uyandım. Cesetlerin altından inleme sesleri geliyor. Birbirlerine ‘Ben sağım, ben sağım’ diye sesleniyorlar. Orada arkadan müfreze, bu sesleri duyup gelip onları dipçikle öldürdü. Ben tekrar bayıldım.”
“KÖYÜME GELDİM, BÜTÜN HER TARAF YANMIŞTI”
Yücel, Ali amcanın yeniden kendine geldiğinde cesetlerin altından çıkarak ormana kaçtığını, burada karşılaştığı dedesi tarafından kurtarıldığını anlattı.
Ali amcanın tanıklığını aktarmayı sürdüren Yücel, şunları söyledi:
“Bir ses duydum. Bu ses nedir diye bakmak için cesedin altından çıktım. Baktım bir şapıltı sesi. Sese doğru giderken baktım ki köpekler gelmiş akan kanları emiyorlar. Ve o korkudan kaçtım ormana. Sabahleyin güneş doğdu. Herkes hayvanları bırakmış, işine gücüne bakıyor. Sanki o köyde hiçbir şey olmamış gibi herkes kendi işiyle meşgul. Ormanın içinde kaldım. Susadım. Derede su içerken insan sesi duydum. Kaçmak istedim. Biri geldi beni yakaladı. Senin deden beni yakaladı. Senin deden beni getirdi, sakladı. Bir hafta orada kaldım. Bir hafta sonra bana ‘Git, sizin köyde sağ kalanlar var, git onların içine katıl’ dedi. Ben sonra köyüme geldim. Bütün her taraf yanmış. Böyle bir zulüm olmuş.”
“BİR ÇOCUĞUN GÜNAHI NE, BİR KADININ GÜNAHI NE?”
Dersim’de yaşanan katliamın hiçbir gerekçeyle meşrulaştırılamayacağını vurgulayan Yücel, kadınların ve çocukların hedef alınmasına tepki gösterdi.
Yücel, “O çocukları, o kadınları suçsuz günahsız yere orada öldürdüler. Bir çocuğun günahı ne, bir kadının günahı ne? Tabii ki bu bizim Dersimliler için bir zulümdür” dedi.
Seyit Rıza ve arkadaşlarının idam edilmesine giden sürece de değinen Yücel, Seyit Rıza’nın görüşme çağrısı üzerine gittiğini ve yargılama sürecinde hukukun ihlal edildiğini belirtti.
Yücel, Seyit Rıza ile oğlunun yaşlarının idam edilebilmeleri için değiştirildiğini ifade ederek şunları söyledi:
“Aslında Seyit Rıza teslim olmamıştır. ‘Gel konuşalım’ diyorlar, o da inanarak gidiyor. Mahkemeye geldiğinde o zamanın hukukuna göre 17 yaşında ve 85 yaşında birinin hukuken asılması mümkün değildir. O dönemde bir savcı ‘Bunlar 85 yaşında, oğlu 17, ben bunu idam edemem’ diyor. Göstermelik bir savcı getirirler. Savcı da Seyit Rıza’nın yaşını küçültüyor, oğlunun yaşını büyütüyor. Ve orada idam ediliyor.”
“SEYİT RIZA DERSİM TOPLUMUNUN HAFIZASIDIR”
Seyit Rıza’nın Dersimliler açısından yalnızca tarihsel bir kişilik olmadığını, katliamda yaşamını yitirenlerin ve mağdur edilen bir toplumun simgesi olduğunu belirten Yücel, mezar yerlerinin açıklanması talebini yineledi.
“Seyit Rıza bizim için o toplumun bir hafızasıdır. O mağdur olmuş insanların bir simgesidir. Seyit Rıza dediğimiz zaman Dersim toplumunun yediden yetmişe kadar hepsinin hesabını soruyoruz” diyen Yücel, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bizim isteğimiz ölen pirlerimiz, ölen dedelerimiz kim olursa olsun bir mezarlarının olmasıdır. En azından bir mezara gidip bir mum yakmamız lazımdır. Seyit Rıza haksız ve hukuksuz bir şekilde idam edilmiştir. Mezarı nerede hala bilmiyoruz. Nerede, söyleyin. İnsanlar gitsin orada bir mum yaksın. Hala bunu söylemiyorlar.”
“ÖZRÜN ÖTESİNDE TALEPLERİMİZ VAR”
Devletin Dersim Katliamı’yla yüzleşmesi ve Dersim halkından özür dilemesi gerektiğini vurgulayan Yücel, özrün tek başına yeterli olmayacağını ifade etti. Arşivlerin açılması, kayıp kızların akıbetinin açıklanması, anadilinde eğitim, inanç özgürlüğü ve eşit yurttaşlık taleplerinin karşılanması gerektiğini belirtti.
Yücel, Dersimlilerin taleplerini şu sözlerle dile getirdi:
“Bu devletin bu toplumdan özür dilemesi lazımdır. Seyit Rıza’nın mezarını istiyoruz, arşivlerin açılmasını istiyoruz, kaybolan kızlarımızın nereye gittiğini bilmek istiyoruz, eşit yurttaşlık hakkını istiyoruz. Seyit Rıza bunların hepsinin sembolüdür. Eğer bize ‘Seyit Rıza’nın mezarı burada’ denirse en azından acılarımız hafiflemiş olur.”
Barışın geçmişte yaşananların üzeri örtülerek kurulamayacağını belirten Yücel, “Özrün ötesinde taleplerimiz var. Devlet kaybolan kızlarımızın nerede olduğunu söylesin, arşivler açılsın, eşit vatandaşlık hakkımız olsun, çocuklarımız okula gittiği zaman kendi inancına göre din dersi görsün, ana diliyle eğitim görsünler. Ha bunlar olursa barış olur. Ama siz bunların üstünü kapatıyorsunuz, ‘Gelin barışalım’ diyorsunuz. Nasıl barışacağız?” diye konuştu.
“DERSİM’LE YÜZLEŞİLMEDEN BARIŞ HAYAT BULAMAZ”
Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Yücel, Dersim’in hakikat ve adalet taleplerinin karşılanmasının kalıcı bir barış açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.
Dersimlilerin barışı gönülden istediğini ancak geçmişle yüzleşilmeden yürütülen bir sürecin toplum açısından inandırıcı olmayacağını vurgulayan Yücel, sözlerini şöyle tamamladı:
“Biz barışı gönülden isteyen insanlarız. Eğer sen Dersimlilerden özür dilemezsen, Dersimlilerin arşivlerini açmazsan, pirlerini, önderlerini idam etmişsin, idam edilenlerin mezarlarının yerini göstermezsen barışın çok önem kazanmayacağını biliyoruz. Yani hayat bulamaz. Bu bizi inandırmaz. Dersim’de bunu yapmazsak, tabii Dersim dışında diğer Kürt hareketinin olduğu bölgelerde de barışı sağlamak zor olacaktır. Biz süreçten bu taleplerin yerine getirilmesini istiyoruz.”
Fırat ALTINTAŞ/İSTANBUL
Yoruma kapalı.