PİRHA- Seyit Rıza ve arkadaşlarının idam edilişlerinin 89. yılında mezar yerlerinin açıklanması çağrısında bulunan Hasan Hayri Kanko’nun yeğeni Şirin Tan, devletin Dersim Katliamı’yla yüzleşmediğini söyledi. Ailesinin 1915 Ermeni Soykırımı ve Dersim’de yaşananlar nedeniyle büyük acılar çektiğini anlatan Tan, “Bir insan ne olursa olsun ölüsünü görmeli. Bir mezar yeri olmalı, herkesin bir mezar taşı olsun. Bugün Seyit Rıza’nın mezarı belli değil” dedi.
Dersim’de 1937 yılında idam edilen Seyit Rıza ve arkadaşlarının mezar yerleri, aradan geçen 89 yıla rağmen açıklanmadı. Alevi kurumları ve Dersim dernekleri, her yıl yaptıkları açıklamalarla mezar yerlerinin açıklanmasını ve devletin geçmişle yüzleşmesini talep ediyor.
Seyit Rıza ve arkadaşlarının idam edilişlerinin yıl dönümünde PİRHA’ya konuşan, 1925 yılında idam edilen Hasan Hayri Kanko’nun yeğeni 80 yaşındaki Şirin Tan, ailesinin yaşadığı acıları, Dersim’den göç sürecini ve devletin geçmişle yüzleşmesi gerektiğini anlattı.
Annesinin 1915 Ermeni Soykırımı’ndan sağ kurtulduğunu, ailesinin diğer üyelerinin ise katledildiğini belirten Tan, farklı dönemlerde yaşanan katliamların ve zorunlu göçlerin kuşaklar boyunca süren etkilerine dikkat çekti.
“ANNEM 1915’TE SAKLANARAK HAYATTA KALMIŞ”
Aslen Dersimli olan Şirin Tan, annesinin Elazığ’ın eski Ermeni köylerinden Kulvenk’te yaşadığını belirterek, 1915 yılında ailesinin büyük bölümünü kaybettiğini söyledi.
Annesinin saklanarak hayatta kaldığını anlatan Tan, aile büyüklerinden dinlediği olayları şöyle aktardı:
“Annem o dönemde bir şekilde saklanarak kurtuluyor. Ailesinin diğer üyelerinin suya mı atıldığını, kurşuna mı dizildiğini bilmiyoruz. Babam o zaman askermiş, anneme sahip çıkıyor. O yıllarda Ermeni kızlarıyla askerlerin evlenebileceğine dair bir genelge yayımlandığı söyleniyor. Ayrıntılarını tam olarak bilmiyorum. Babam annemle evleniyor.”
On bir kardeş olduklarını belirten Tan, iki kardeşinin Dersim’de doğduğunu, daha sonra ailesinin Kayseri’nin Sarız ilçesine bağlı İncebağara köyüne göç ettiğini söyledi.
Göç kararında Dersim’de yaşanan çatışmaların ve devlet müdahalelerinin etkili olduğunu ifade eden Tan, “Aile büyüklerimizin anlattıklarına göre dedem, o dönemde Dersim’de yaşanan olaylar nedeniyle ailesini alıp oradan ayrılmaya karar veriyor. Köprülerin yıkılması, saldırılar ve evlere yönelik baskılar yaşanıyor. Bütün bunlar nedeniyle ailemiz artık orada kalamayacağını düşünüyor ve göç ediyor” dedi.
“HASAN HAYRİ AMCAMIN MEZARI YILLAR SONRA BULUNDU”
1925 yılında idam edilen Hasan Hayri Kanko’nun yeğeni olduğunu belirten Tan, amcasının yaşamına ve dönemin politikalarına ilişkin de değerlendirmelerde bulundu.
Osmanlı döneminde kurulan aşiret mekteplerinin asimilasyon amacı taşıdığını savunan Tan, bu okullarda eğitim görenlerin bir bölümünün devletin politikalarına karşı çıktığını söyledi.
Tan, “Orada kendi sistemiyle, kendi tarihiyle eğiterek asimile edip kendine yandaş toplamak istiyorlardı. Ama bazıları gerçeği bildiği için itiraz ediyordu. Bu itiraz edenlerden biri de Hasan Hayri amcamdı” ifadelerini kullandı.
Amcasına verilen sözlerin tutulmadığını belirten Tan, şöyle devam etti:
“Önce amcama söz veriliyor. Savaşlar bitsin, Türkiye düze çıksın, gereken hakları vereceğiz, kendi yönetiminizi kendiniz yürüteceksiniz deniliyor. Ancak savaşlar bittikten sonra bu sözler tutulmuyor. Amcam da buna itiraz ediyor. İtiraz edince çeşitli gerekçelerle Kasım 1925’te idam ediliyor. Mezarı uzun yıllar bulunamadı. Nereye gömüldüğü bilinmiyordu. Daha sonra torunları araştırarak mezarını buldular.”
“SİSTEM TEK TİP İNSAN İSTİYOR”
Seyit Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerinin hala açıklanmamasına tepki gösteren Tan, Dersim’de yaşananların yalnızca geçmişe ait olmadığını, kimlik ve kültür üzerindeki baskıların farklı biçimlerde devam ettiğini savundu.
Toplumların kendi dili, kültürü ve inancıyla yaşamasının temel bir hak olduğunu vurgulayan Tan, şunları söyledi:
“Bir toplum kendi adetiyle, geleneğiyle yaşamazsa o toplum sahipsiz kalır. Kim güçlüyse ona vurur. Bunun için mücadele edenler çıkar, bedel öderler. Tarih boyunca bu kimlik uğruna çok büyük bedeller ödendi. Sistem sadece tek tip insan istedi. Bugün de aynı zihniyet sürüyor. Biz Kürdüz, Aleviyiz. Kendi kimliğimizle yaşamak istiyoruz.”
Türkiye’de farklı halkların ve inançların kendi kültürleriyle özgürce yaşayabilmesi gerektiğini belirten Tan, “Bugün bakıyoruz ne doğaya saygı var ne kültüre saygı var. Ya bendensin ya da yoksun deniliyor. Oysa yalnızca Aleviler değil; Araplar, Kürtler, Lazlar, Çerkesler, herkes kendi geleneğiyle, diliyle ve kültürüyle yaşamalı” dedi.
“DEVLET DERSİM KATLİAMI’YLA YÜZLEŞMEDİ”
Devletin Dersim Katliamı’yla yüzleşmediğini ve geçmişte yaşananlara ilişkin verilen sözlerin yerine getirilmediğini belirten Tan, Dersim, Koçgiri ve Zilan’da yaşanan katliamlar için özür dilenmesi gerektiğini ifade etti.
Geçmişte Alevi ve Kürt kimliklerini açıkça ifade etmekten çekindiklerini, bugün ise kimliklerini daha rahat dile getirebildiklerini söyleyen Tan, bunun tek başına yeterli olmadığını vurguladı.
Tan, devletin geçmişte yaşananları kabul etmesi ve farklı kimliklerin haklarını güvence altına alacak düzenlemeler yapması gerektiğini belirterek şöyle konuştu:
“Bir özür dilemek… Evet, gerçekten böyle bir olay yaşandı. O dönemde yapılanların yanlış olduğu kabul edilse ve ardından da ‘Geçmişte yaşananlardan ders çıkarıyoruz. Bundan sonra gerekli yasal düzenlemeleri yapacağız. Herkes kendi kültürüyle, kendi diliyle ve kendi kimliğiyle özgürce yaşayabilecek’ denilse ne güzel bir ülke oluruz.”
“HERKESİN BİR MEZAR TAŞI OLMALI”
Savaşlara ve çatışmalara ayrılan kaynakların insanların huzur ve refahı için kullanılması gerektiğini belirten Tan, toplumsal barışın ancak farklı kimliklerin tanınması ve geçmişte yaşanan acılarla yüzleşilmesiyle sağlanabileceğini söyledi.
“İnsanlar huzur içinde yaşamak istiyor. İnsanları anlasınlar, ötekileştirmesinler, hak tanısınlar, saygı göstersinler. Dünyada refah içinde, mutlu, huzurlu yaşayan ülkeler var. Biz de öyle bir ülke olalım” diyen Tan, Seyit Rıza ve arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması çağrısını yineledi.
Tan, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bir insan ne olursa olsun ölüsünü görmeli. Bir mezar yeri olmalı, herkesin bir mezar taşı olsun. Bugün Seyit Rıza’nın mezarı belli değil. Ölüye saygı gösterilmeli. Bütün ölüler masumdur, ölüyü suçlayamayız. Suçlu bile olsa öldükten sonra ölü suçlanmaz. Böyle bakılsa tabii ki daha güzel olur.”
Semra ACAR/İZMİR
Yoruma kapalı.