PİRHA- Almanya’nın Dortmund kentinde düzenlenen III. Alevi Ansiklopedisi Sempozyumu ve Çalıştayları’nda ansiklopedinin bir yıllık faaliyetleri değerlendirildi. Yaklaşık 80 yazarın katkısıyla 125 maddenin yayımlandığı, 150 video kaydının erişime açıldığı ansiklopedinin 3,3 milyondan fazla sayfa görüntülenmesine ulaştığı belirtildi. Üç gün süren toplantılarda Alevi inancı, tarihi, siyaseti, kültürel mirası ve sözlü hafızasına ilişkin çalışmalar ele alınırken, 2026-2027 dönemi Yayın Kurulu da belirlendi.
III. Alevi Ansiklopedisi Sempozyumu ve Çalıştayları, 9-11 Ekim 2026 tarihlerinde Almanya’nın Dortmund kentinde, DAKME Alevi Kültür Merkezi’nin ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Türkiye, Almanya, Fransa, İngiltere, Avusturya ve İtalya’dan akademisyenler, araştırmacılar, inanç önderleri ve Alevi kurumlarının temsilcilerinin katıldığı sempozyumda, ansiklopedinin ilk yayın yılındaki çalışmaları ve yeni dönem hedefleri değerlendirildi.
Üç gün süren programda Alevi tarihi, inancı, siyaseti, kurumları, müziği, edebiyatı, Dersim Aleviliği, diaspora ve göç başlıklarında çalışma grupları oluşturularak yeni dönem yayın politikaları ve araştırma alanları tartışıldı.
BİR YILDA 3,3 MİLYONDAN FAZLA SAYFA GÖRÜNTÜLENMESİ
2 Temmuz 2025’te ilk maddeleri ve video kayıtlarıyla yayına başlayan Alevi Ansiklopedisi’nin bir yıllık faaliyetlerine ilişkin veriler de sempozyumda paylaşıldı.
Türkçe, İngilizce ve Almanca içeriklerle yayın yapan ansiklopedide yaklaşık 80 yazarın katkısıyla 125 madde yayımlandığı, video arşivinde ise yaklaşık 150 kaydın erişime açıldığı belirtildi.
Temmuz 2025-Temmuz 2026 döneminde 3,3 milyonu aşkın sayfa görüntülenmesine ve 700 binden fazla tekil ziyaretçiye ulaşıldığı kaydedildi. Farklı ülkelerden ve disiplinlerden yüzü aşkın araştırmacının kurullar ve çalışma grupları aracılığıyla ansiklopediye katkı sunduğu aktarıldı.
Ansiklopedinin Şubat 2026’da uluslararası ISIL sistemine kaydedildiği, Temmuz ayında ISSN numarası aldığı, Eylül ayında ise Crossref üyeliği ve DOI altyapısının tamamlandığı belirtildi.
ALEVİ İNANCI VE SÖZLÜ HAFIZASI KAYIT ALTINA ALINIYOR
Sempozyumda, Alevi Ansiklopedisi’nin yalnızca akademik bir yayın değil, aynı zamanda dijital müze ve sözlü kültürel miras arşivi olarak geliştirilmesi üzerinde duruldu.
“Yol Önderlerinin Dilinden” video arşivi kapsamında pirlerin, anaların, dedelerin, babaların ve seyitlerin inanç bilgileri, ritüelleri, yaşam öyküleri ve toplumsal hafızaya ilişkin anlatılarının kayıt altına alındığı belirtildi.
5-6 Eylül 2026 tarihlerinde Dersim’de gerçekleştirilen II. Pirler ve Analar Çalıştayı’nın da bu çalışmaların önemli bir parçası olduğu ifade edildi.
Sözlü geleneğin gelecek kuşaklara aktarılmasının yanı sıra farklı Alevi topluluklarının kendi dilleri, kavramları ve inanç pratikleriyle ansiklopedide yer almasının önemi vurgulandı.
ALEVİLİK ÇALIŞMALARINDA ÇOK DİLLİ YAYINCILIK VURGUSU
Sempozyumun ilk günü Pir Cemal Cenan ve Didar Cenan Ana’nın gülbengiyle başladı. DAKME Eşbaşkanı Alişan Tekin’in selamlamasının ardından Kuzey Ren-Vestfalya Kültür ve Bilim Bakanı Ina Brandes’in görüntülü mesajı ve Dortmund Belediye Başkan Yardımcısı’nın konuşması yer aldı.
Rıza Şehri Akademisi adına Demir Çelik, bilimsel çalışmaların inanç ve kültür aktarımındaki önemini değerlendirdi.
Dr. Hayal Hanoğlu, ansiklopedinin kuruluş ve gelişim sürecine ilişkin sunumunda katılımcı çalışma biçiminin, çok dilliliğin ve açık erişimin önemine dikkat çekti. Hanoğlu, Kurmancî ve Kırmanckî/Zazaki yayın hedeflerini hatırlatarak ansiklopedi maddelerinin üniversitelerde ve cemevlerindeki eğitim çalışmalarında kullanılmaya başlandığını belirtti.
Dr. Ahmet Kerim Gültekin ise ansiklopedinin yayın ve erişim verilerini değerlendirerek akademik iş birliklerinin geliştirilmesi, çok dilli yayınların artırılması ve arşiv çalışmalarının sürdürülmesinin yeni dönemin öncelikleri arasında bulunduğunu ifade etti.
Dr. İhsan Koluaçık, Pirler ve Analar bölümündeki sözlü tarih çalışmalarının kolektif belleğin korunmasındaki rolünü ele alırken, Dr. Sönmez Alvanoğlu Yolcu, Alevi topluluklarının tarihsel, kültürel ve inançsal çeşitliliğinin kapsayıcı biçimde temsil edilmesi gerektiğine dikkat çekti.
Doktora adayı Ece Esmer Kırma, arşivleme çalışmalarında etik sorumluluğun önemini vurguladı. Yapımcı Ekin Can Erol ise Almanya’da yetişen gençlerin Almanca kaynaklara duyduğu ihtiyacı gündeme getirdi.
ALEVİ MEDYASI VE SANATINA İLİŞKİN YENİ MADDELER HAZIRLANACAK
Sempozyumun ikinci gününde çalışma grupları kendi alanlarındaki eksiklikleri ve yeni dönem hedeflerini değerlendirdi.
Doç. Dr. İhsan Koluaçık ve yapımcı Ekin Can Erol’un katıldığı Alevi Medyası ve Sanatı Çalışma Grubu’nda, Alevi medya tarihinin ve güncel kültürel üretimlerin ansiklopedide yeterince temsil edilmediği belirtildi.
Gazete, dergi, radyo, televizyon, internet haberciliği, sosyal medya, sinema, belgesel, tiyatro, resim ve fotoğraf alanlarında yeni maddeler hazırlanması önerildi.
İlk aşamada televizyon kanalları, programları ve yayın deneyimlerinden başlanarak en az 20 yeni madde hazırlanması hedefi gündeme getirildi.
Toplantıda ayrıca TV10 arşivinin DAKME’ye devredilmesi olasılığı, Alevi medya belleğinin korunması açısından araştırılması gereken bir konu olarak ele alındı.
ALEVİ SİYASETİ VE KURUMLARI ALANINDA 30 MADDE ÖNERİLDİ
Doç. Dr. Berna Zengin Arslan, Dr. Deniz Coşan Eke, çevrimiçi katılımla Doç. Dr. Mehmet Ertan ve Doç. Dr. Cemal Salman’ın yer aldığı Alevi Siyaseti ve Kurumları Çalışma Grubu’nda, Alevilerin siyasal deneyiminin yalnızca siyasi partiler ve devletle ilişkiler üzerinden değerlendirilemeyeceği vurgulandı.
Dayanışma ağları, inanç kurumları, hak mücadeleleri, ritüeller ve kolektif hafızanın da Alevi siyasetinin bir parçası olarak incelenmesi önerildi.
Ocak sistemi, dedelik, pirlik, analık, taliplik ve musahiplik ilişkilerinin tarihsel ve toplumsal bağlamlarıyla ele alınması gerektiği belirtildi.
Çalışma grubu tarafından Alevi siyaseti, modern Alevi hareketi, hukuk, eşit yurttaşlık, toplumsal cinsiyet, kuşaklar, eğitim ve dijitalleşme başlıklarını kapsayan altı eksende 30 öncelikli madde önerisi hazırlandı.
Alevifobi, zorunlu din dersleri, cemevleri, kadın ve gençlik örgütlenmeleri ile Alevilerin ulusal ve uluslararası hukuk mücadeleleri de çalışma başlıkları arasında yer aldı.
DERSİM ALEVİLİĞİ VE RÊYA HEQ ÜZERİNE ÇALIŞMALAR GENİŞLETİLECEK
Dersim Aleviliği Çalışma Grubu’nda, Rêya Heq inancının tarihsel, kültürel ve toplumsal boyutlarına ilişkin çalışmalar değerlendirildi.
Dersim 1937-38, travmanın kuşaklar arası aktarımı, Seyit Rıza anıtı ve toplumsal hafızaya ilişkin içeriklerin yanı sıra kutsal mekanlar, inanç ritüelleri ve sözlü gelenekler ele alındı.
Elif Ana, Pir Sultan Abdal, Hacı Bektaş Veli ve Nesimi gibi şahsiyetlere ilişkin maddelerin eksikliği kaydedildi.
Dersim folkloru, mitolojisi, Rêya Heq kozmolojisi, Şahmaran anlatıları, semah çeşitleri ve kilamên Heqîye üzerine yeni içerikler hazırlanması önerildi.
Ayrıca Kurmancî ve Kırmanckî dillerinde yayınların artırılması gerektiği vurgulandı.
Toplantıda mevcut bazı maddelerde ve kaynak gösterimlerinde yapay zeka kullanımına ilişkin kaygılar da gündeme geldi. Bu konuda editoryal ilkelerin ilerleyen dönemde tartışılabileceği belirtildi.
TAHTACI VE ARAP ALEVİLERİNE İLİŞKİN EKSİKLİKLER ELE ALINDI
Alevi Toplulukları ve Ocakları Çalışma Grubu’nda Arap Alevileri ve Tahtacı topluluklarına ilişkin araştırmalar değerlendirildi.
Tahtacı Alevilerine doğrudan ayrılmış ansiklopedi maddelerinin bulunmaması önemli bir eksiklik olarak ele alındı.
Tahtacıların tarihsel kökenleri, aşiretleri, inanç pratikleri, cenaze gelenekleri, Hıdrellez, ikrar, hayır yemekleri, yatırlar, toplumsal yaşam ve kültürel mirasları üzerine maddeler hazırlanması önerildi.
Kaz Dağları’ndaki Tahtacı topluluklarının ormancılık faaliyetleri, çevre, inanç ve ritüeller arasındaki ilişkilerin de araştırma kapsamına alınması gündeme geldi.
ALEVİ MÜZİĞİ, TARİHİ VE DİASPORA ÇALIŞMALARI
Alevi Müziği ve Deyişleri Çalışma Grubu’nda deyişler, düvazdeh-i imam, menakıpnameler, âşıklar, müzikal ve ritüel pratikler üzerine yeni madde başlıkları belirlendi.
Pir Sultan Abdal, Nesimi Çimen, Mahzuni Şerif, Harabi ve Sadık Abdal’ın yanı sıra kadın aşıklar, Rumeli aşıkları ve günümüz aşıklarının da ansiklopedide yer alması önerildi.
Kürtçe, Zazaca, Arnavutça ve Rumca deyişler ile çok dilli Alevi müziği de çalışma kapsamına alındı.
Alevilik-Bektaşilik Tarihi Çalışma Grubu’nda Osmanlı dönemi, Kızılbaş toplulukları, tarihsel şahsiyetler, yazılı ve sözlü kaynaklar ile Balkanlar’daki Alevi-Bektaşi topluluklarına ilişkin araştırma ihtiyaçları değerlendirildi.
Diaspora ve Göç Çalışma Grubu’nda ise Avrupa’daki Alevi örgütlenmeleri, cemevleri, Alevilik eğitimi, kuşaklar arası ilişkiler, kadınların ve gençlerin kurumsal yaşama katılımı ele alındı.
Cemevlerinin yalnızca cenaze hizmetleriyle sınırlı kalmaması; çocuklar, gençler, kadınlar ve yaşlılara yönelik sosyal, kültürel ve eğitsel çalışmaların geliştirilmesi gerektiği vurgulandı.
2026-2027 DÖNEMİ YAYIN KURULU BELİRLENDİ
Sempozyumun üçüncü gününde çalışma gruplarının raporları sunularak yeni dönem yayın politikaları değerlendirildi.
Toplantıda, ansiklopedinin temel kavramlara ilişkin eksiklerinin giderilmesi, farklı Alevi topluluklarının temsilinin güçlendirilmesi, yazar çevresinin genişletilmesi ve çok dilli yayınların artırılması öncelikli hedefler arasında sıralandı.
2026-2027 dönemi için yeni Yayın Kurulu da belirlendi. Daimi Editörler Kurulu’nda Dr. Ahmet Kerim Gültekin, Dr. Hayal Hanoğlu, Doç. Dr. İhsan Koluaçık, Dr. Samuel Vock-Varley, Ece Esmer Kırma, Dr. Sönmez Alvanoğlu Yolcu ve Dr. Aynur Ünal yer aldı.
Çalışma gruplarının temsilcilerinin de dönüşümlü olarak Yayın Kurulu’na katılması kararlaştırıldı.
Yeni dönemde Alevi Ansiklopedisi’nin akademik yayıncılık, kültürel mirasın korunması, sözlü tarih, çok dilli içerik üretimi ve uluslararası iş birlikleri alanındaki çalışmalarının sürdürülmesi hedefleniyor.
HABER MERKEZİ
Yoruma kapalı.