PİRHA- Antalya’da gerçekleştirilen COP31 İklim Zirvesi’ni ve 25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü’nü değerlendiren Alanyalı kadın aktivist Ada Balıkçı, doğaya yönelik talan ile kadınların emeği, bedeni ve yaşamı üzerinde kurulan tahakkümün aynı iktidar anlayışından beslendiğini söyledi. Kadına yönelik şiddetin ekonomik, toplumsal ve siyasal boyutlarına dikkat çeken Balıkçı, “25 Kasım, kadınların yaşamı üzerindeki erkek egemen ve siyasal tahakküm ilişkilerine karşı yürüttüğü mücadelenin tarihsel ve politik ifadesidir” dedi.
Antalya’da gerçekleştirilen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Taraflar Konferansı (COP31), iklim krizine karşı yürütülen politikaları ve sermayenin doğa üzerindeki etkisini yeniden gündeme getirdi. Ekolojik yıkım ile kadınların maruz kaldığı şiddet ve eşitsizlik arasındaki ilişkiyi değerlendiren Alanyalı kadın aktivist Ada Balıkçı, doğanın ve kadınların özgürleşme mücadelesinin birbirinden bağımsız ele alınamayacağını vurguladı.
“COP31’İN TÜRKİYE’DE YAPILMASI İKLİM SİYASETİNİN EN BÜYÜK İRONİLERİNDEN BİRİ”
Doğayı tahrip edenlerin doğayı kurtarma iddiasıyla COP31 Zirvesi’nde bir araya gelmesini iklim siyasetinin en büyük ironilerinden biri olarak değerlendiren Balıkçı, şunları söyledi:
“Bu ironi yalnızca bir söylem çelişkisi değil. Doğayı sermayenin ihtiyaçlarına göre şekillendiren politik anlayışın kendisini çevreci bir kimlikle yeniden sunma çabasıdır. COP31’in Antalya’da gerçekleştirilmiş olmasını yalnızca uluslararası bir iklim zirvesine ev sahipliği yapmak olarak değerlendirmiyorum. Bence burada çok daha büyük bir politik çelişki var.”
“DOĞAL YAŞAM ALANLARI SERMAYENİN İNSAFINA BIRAKILMIŞ DURUMDA”
Türkiye’nin bir taraftan dünyaya iklim kriziyle mücadele, doğanın korunması ve yeşil dönüşüm mesajları verirken diğer taraftan kendi doğal yaşam alanlarını sermayenin ve rant politikalarının insafına bıraktığını belirten Balıkçı, “Ormanlarını maden sahalarına açan, zeytinliklerini enerji ve madencilik projelerinin tehdidiyle karşı karşıya bırakan, derelerini, kıyılarını, tarım alanlarını sermayenin kullanımına sunan bir yönetim hangi iklim adaletinden söz etmektedir?” diye sordu.
Doğanın korunması için uluslararası taahhütlerde bulunulurken yaşam alanlarını savunan insanların gözaltına alınmasına ve tutuklanmasına dikkat çeken Balıkçı, çevrecilerin, köylülerin ve yaşam savunucularının karşı karşıya kaldığı baskıları eleştirdi.
“DOĞA, EKONOMİK DEĞERE DÖNÜŞTÜRÜLECEK BİR KAYNAK OLARAK GÖRÜLÜYOR”
Ekolojik tahribatın kalkınma, büyüme, enerji ihtiyacı ve kamu yararı gibi kavramlarla meşrulaştırıldığını belirten Balıkçı, şöyle konuştu:
“Doğa kendi varlığı ve ekolojik dengesiyle bir yaşam alanı olarak değil, ekonomik değere dönüştürülecek bir kaynak olarak görülüyor. Orman ancak ekonomik getirisi kadar, dere ancak enerji üretimine katkısı kadar, toprak ancak üzerinde kurulacak yatırımın sağlayacağı rant kadar değerli kabul ediliyor. İşte COP31’in taşıdığı temel çelişki de burada ortaya çıkıyor.”
“EKOLOJİK YIKIMI YARATAN SİSTEM KENDİ SORUMLULUĞUNU GİZLİYOR”
İklim zirvelerinin giderek büyük şirketlerin, sermaye gruplarının ve fosil yakıt endüstrisinin kendilerine alan açtığı organizasyonlara dönüşmesinin sorgulanması gerektiğini vurgulayan Balıkçı, iklim krizinin ortaya çıkmasında sorumluluğu bulunan ekonomik düzenin temsilcilerinin, bugün krizin çözümünde söz sahibi aktörler olarak sunulduğunu belirtti.
Balıkçı, “Doğayı tahrip edenler, doğayı kurtarma projelerinin baş aktörleri olarak sunuluyor. Buna yeşil aklama diyoruz. Yani ekolojik yıkımı yaratan sistemin çevreci bir söylem üreterek kendi sorumluluğunu görünmez kılması gibi bir durum söz konusu” dedi.
İklim adaletinden söz ederken ekolojik yıkımın mağdurlarının susturulmasının ve yeşil dönüşüm adı altında aynı sömürü ilişkilerinin yeniden üretilmesinin gerçek bir iklim politikası olmadığını belirten Balıkçı, karar alma süreçlerine halkın katılımının önemine dikkat çekti.
“DOĞA İÇİN MÜCADELE EDENLERİN SESİNE KULAK VERİLMİYOR”
Doğayı korumak amacıyla gerçekleştirilen bir zirvede doğa için mücadele edenlerin sesine kulak verilmemesinin başlı başına bir çelişki olduğunu ifade eden Balıkçı, şu soruları yöneltti:
“İklim adaletinden söz ediliyor ama yaşam alanları ellerinden alınanların, ormanlarını savunanların, ekoloji örgütlerinin ve yerel toplulukların sesleri ne kadar duyuluyor? Demokrasi ve katılım boyutu açısından kararlar gerçekten halkla birlikte mi alınıyor, yoksa halkın yaşam alanları hakkında kararlar halkın iradesi dışında mı veriliyor?”
Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapmasının beraberinde önemli sorumluluklar getirdiğini belirten Balıkçı, uluslararası platformlarda dile getirilen iklim adaleti ilkelerinin ülkenin kendi politikalarında karşılık bulması gerektiğini söyledi.
“DOĞA SERMAYENİN MÜLKÜ, YAŞAM EKONOMİK BÜYÜMENİN HAM MADDESİ DEĞİLDİR”
İklim krizinin çözümünün, doğayı sermayenin ihtiyaçlarına göre yeniden düzenleyen anlayışın yeşile boyanmasından geçmediğini belirten Balıkçı, doğayla kurulan ilişkinin, üretim biçimlerinin ve iktidar anlayışının köklü biçimde değişmesi gerektiğini vurguladı.
Balıkçı, “Doğa sermayenin mülkü, yaşam ekonomik büyümenin ham maddesi değildir. Burada çok temel bir zihniyet meselesiyle karşı karşıyayız. Yaşamı kendi başına değerli gören bir anlayışla yaşamı üzerinde tasarruf kurulabilecek bir kaynak olarak gören anlayışın çatışması var” ifadelerini kullandı.
“DOĞA ÜZERİNDEKİ TAHAKKÜM İLE KADIN ÜZERİNDEKİ TAHAKKÜM BİRBİRİNDEN BAĞIMSIZ DEĞİL”
Ekolojik yıkım ile kadınların maruz kaldıkları şiddet ve eşitsizlik arasındaki ilişkiye dikkat çeken Balıkçı, doğa ve kadın üzerinde kurulan tahakkümün aynı iktidar anlayışından beslendiğini belirtti.
Balıkçı, şunları söyledi:
“Bu tartışma bizi yalnızca ekolojik politikaları değil, yaşamın bütün alanlarında karşımıza çıkan tahakküm ilişkilerini sorgulamaya götürüyor. Çünkü doğa üzerindeki tahakküm ile kadın üzerindeki tahakkümün birbirinden bağımsız olmadığını görmek gerekir. Kadınların karşı karşıya kaldığı şiddet yalnızca erkeklerin bireysel davranışlarından ibaret değil. Kadınların emeğini, bedenini, toplumsal konumunu ve yaşamını denetlemeye dayanan daha geniş bir ekonomik ve siyasal düzenin parçasıdır.”
“KADIN EMEĞİ SİSTEMATİK BİÇİMDE SÖMÜRÜLÜYOR”
Mevcut sistemin kadınların emeğine ihtiyaç duyduğunu ancak bu emeğin karşılığını vermek istemediğini belirten Balıkçı, kadınların ev içinde üstlendikleri çocuk yetiştirme, yaşlı ve hasta bakımı gibi işlerin çoğunlukla görünmez ve karşılıksız bırakıldığını söyledi.
Kadın emeğinin üretimin ve toplumsal yaşamın devamlılığı açısından vazgeçilmez olmasına rağmen hak ettiği değeri görmediğini ifade eden Balıkçı, şöyle konuştu:
“Kadınlar bir yandan ücretli çalışma hayatında güvencesizlik, düşük ücret ve eşitsizlikle karşı karşıya bırakılırken diğer yandan ev içindeki karşılıksız emeğin sorumluluğunu da taşımaya devam ediyor. Böylece kadın emeği hem ekonomik hem toplumsal düzeyde sistematik biçimde sömürülüyor.”
“KADINLARIN YAŞAMLARI VE BEDENLERİ ÜZERİNDE DENETİM KURULMAK İSTENİYOR”
Kadınların nasıl yaşayacaklarına, çocuk sahibi olup olmayacaklarına ve kendi bedenlerine ilişkin karar verme haklarının sınırlandırılmak istendiğini belirten Balıkçı, aileyi merkeze alan politikalar aracılığıyla kadınlara belirli toplumsal roller dayatıldığını söyledi.
Kadınların bağımsız bireyler olarak var olma taleplerinin çoğu zaman bu rollerle çatışan bir unsur olarak gösterildiğini kaydeden Balıkçı, “Burada mesele yalnızca muhafazakar değerlerin öne çıkarılması değil, kadınların toplumsal konumunun ve yaşam alanlarının siyasal olarak yeniden düzenlenmesidir. Kadına yönelik şiddet de bu tahakküm ilişkisinden bağımsız düşünülemez” dedi.
Şiddetin kadınları itaate zorlayan bir araç olarak kullanıldığına dikkat çeken Balıkçı, kadınların bağımsızlaşma, ayrılma, boşanma, çalışma ve kendi hayatlarına ilişkin karar verme iradelerinin kimi zaman şiddetle karşılık bulduğunu ifade etti.
“KADIN CİNAYETLERİNİN YAPISAL NİTELİĞİ GÖRÜNMEZ KILINIYOR”
Kadın cinayetlerinin ve kadına yönelik şiddetin yalnızca bireysel öfke, kıskançlık ya da aile içi anlaşmazlıklarla açıklanamayacağını vurgulayan Balıkçı, bu yaklaşımın şiddetin yapısal niteliğini görünmez kıldığını söyledi.
Balıkçı, “Şiddeti besleyen toplumsal eşitsizlikleri, erkek egemenliğini ve bu düzeni koruyan siyasal ve kurumsal mekanizmaları birlikte değerlendirmek gerekir. Tam da bu noktada cezasızlık, meselenin en önemli boyutlarından biri olarak karşımıza çıkıyor” dedi.
Kadınların şiddet karşısında korunamamasının, başvurularının gerektiği gibi değerlendirilmemesinin ve koruma mekanizmalarının etkisiz kalmasının şiddetin sürekliliğini beslediğini belirten Balıkçı, devletin kadınların yaşam hakkını koruma sorumluluğuna dikkat çekti.
Bu sorumluluğun yalnızca hukuki metinlerde yer alan bir yükümlülük olmadığını ifade eden Balıkçı, kurumların işleyişinde, yargı kararlarında ve uygulanan politikalarda da karşılık bulması gerektiğini vurguladı.
“İSTANBUL SÖZLEŞMESİ’NDEN ÇEKİLMEK POLİTİK BİR TERCİHTİR”
Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekilmesinin izlenen politikaların önemli göstergelerinden biri olduğunu belirten Balıkçı, sözleşmenin kadına yönelik şiddeti münferit olaylar olarak değil, toplumsal cinsiyet eşitsizliğiyle bağlantılı yapısal bir sorun olarak ele aldığını hatırlattı.
Sözleşmenin şiddetin önlenmesi, kadınların korunması, faillerin etkili biçimde soruşturulması ve bütünlüklü politikaların oluşturulması konusunda devlete sorumluluk yüklediğini belirten Balıkçı, Türkiye’nin sözleşmeden çekilmesinin kadınların yıllar süren mücadelelerle elde ettikleri güvencelerin geriletilmesi anlamına geldiğini söyledi.
Nafaka hakkının hedef alınmasına da değinen Balıkçı, şunları belirtti:
“Süresiz nafaka hakkının hedef alınması ve kadınların kazanılmış haklarının sürekli tartışmaya açılması da bu tablonun bir parçası. Çünkü ekonomik bağımsızlığı zayıflatılan, boşanma sonrasında yoksulluk riskiyle karşı karşıya bırakılan kadınların şiddet içeren ilişkilerden çıkabilmesi de oldukça zorlaşıyor.”
“KADINLARIN KAZANILMIŞ HAKLARININ GERİLETİLMESİ AYNI DÜZENİN BİR PARÇASI”
Kadınlara yönelik uygulamaların birbirinden kopuk başlıklar olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirten Balıkçı, kadınların ekonomik bağımsızlığının sınırlandırılması ile şiddete karşı koruma mekanizmalarının etkisiz bırakılması arasındaki ilişkiye dikkat çekti.
Balıkçı, “Kadın emeğinin değersizleştirilmesi, kadınların ekonomik bağımsızlığının sınırlandırılması, bedenleri ve yaşam tercihleri üzerinde denetim kurulması, şiddetin önlenmesinde devletin sorumluluğunu yerine getirmemesi ve kazanılmış hakların geriletilmesi aynı toplumsal düzenin birbirini tamamlayan mekanizmalarıdır” dedi.
“25 KASIM TARİHSEL VE POLİTİK BİR MÜCADELENİN İFADESİDİR”
Bir taraftan kadınların emeğinden ve toplumsal katkılarından yararlanılırken diğer taraftan eşitlik ve özgürlük taleplerinin sınırlandırıldığını belirten Balıkçı, 25 Kasım’ın yalnızca kadına yönelik şiddete karşı bir farkındalık günü olarak ele alınamayacağını vurgulayarak sözlerini şöyle tamamladı:
“Kadınların maruz kaldığı eşitsizlik böylece yalnızca toplumsal alışkanlıklarla değil, ekonomik ilişkiler ve siyasal tercihler aracılığıyla da yeniden üretiliyor. Bu nedenle 25 Kasım’ı yalnızca şiddete karşı bir farkındalık günü olarak ele alamayız. 25 Kasım, kadınların yaşamı üzerindeki erkek egemen ve siyasal tahakküm ilişkilerine karşı yürüttüğü mücadelenin tarihsel ve politik ifadesidir. Kadınların özgürlüğünü aile politikalarına, ekonomik ihtiyaçlara ya da iktidarın toplumsal düzen tasavvuruna göre tanımlayan anlayışla hesaplaşmayı gerektiriyor.”
Cebrail ARSLAN/ANTALYA


Yoruma kapalı.